AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ
İÇ TÜZÜĞÜ
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi,
İnsan Haklarını ve Temel Özgürlüklerini Korumaya dair Sözleşmeyi
ve bağlı Protokolleri dikkate alarak,
Bu İçtüzüğü yapmıştır:
Madde 1
(Tanımlar)
Şartlar aksini gerektirmedikçe, bu İçtüzük bakımından:
(a) "Sözleşme" terimi, İnsan Haklarını ve Temel
Özgürlükleri Korumaya dair Sözleşme ve buna bağlı Protokolleri;
(b) "Mahkeme genel kurulu" deyimi, genel kurul halinde
toplanan İnsan Hakları Avrupa Mahkemesi'ni;
(c) "Büyük Daire" deyimi, Sözleşme'nin 27.maddesinin
birinci fıkrası gereğince oluşturulan on yedi yargıçlı Büyük Daireyi;
(d) "Bölüm" terimi, Sözleşme'nin 26.maddesinin (b) bendi
gereğince belirli bir dönem için Mahkeme genel kurulu tarafından kurulan bir
daireyi ve "Bölüm Başkanı" ifadesi de Sözleşme'nin 26.maddesinin (c) bendi
gereğince Mahkeme genel kurulu tarafından Bölüm Başkanı olarak seçilen
yargıcı;
(e) "Daire" terimi, Sözleşme'nin 27.maddesinin birinci
fıkrası gereğince oluşturulan yedi yargıçlı herhangi bir Daireyi ve "Daire
Başkanı" deyimi de bu tür bir "Daire"ye başkanlık eden yargıcı;
(f) "Komite" terimi, Sözleşme'nin 27.maddesinin birinci
fıkrası gereğince kurulan üç yargıçlı bir Komiteyi;
(g) "Mahkeme" terimi, hem Mahkeme genel kurulunu, Büyük
Daireyi, bir Bölümü, bir Komiteyi ve hem de Sözleşme'nin 43.maddesinin
ikinci fıkrasında gösterilen beş yargıçlı kurulu;
(h) "ad hoc yargıç" ifadesi, seçilmiş bir yargıcın
dışında, Sözleşme'nin 27.maddesinin ikinci fıkrası gereğince bir Sözleşmeci
Devlet tarafından Büyük Daire üyesi veya bir Daire üyesi olarak
görevlendirilmiş yargıcı;
(ı) "Yargıç" veya "yargıçlar" terimleri, Avrupa Konseyi
Parlamenterler Meclisi tarafından seçilmiş yargıçları veya ad hoc
yargıçları;
(j) "Raportör Yargıç" terimi, İçtüzüğün 48 ve
49.maddelerdeki görevleri yerine getirmek üzere atanmış bir yargıcı;
(k) "Yazı İşleri Müdürü" terimi, yerine göre Mahkeme Yazı
İşleri Müdürünü veya Bölüm Yazı İşleri Müdürünü;
(l) "Taraf" veya "taraflar" terimleri;
- başvurucuyu veya davalı Sözleşmeci Devletleri;
- başvurucu (kişi, hükümetdışı örgütler veya kişiler
grubu), Sözleşme'nin 34.maddesine göre başvuruda bulunanları;
(m) "üçüncü taraf" deyimi, Sözleşme'nin 36.maddesinin
birinci ve ikinci fıkralarında belirtilen ve bir duruşmada yer alma hakkını
kullanan veya yazılı mütalaa vermesi veya duruşmaya katılması istenen bir
Sözleşmeci Devleti veya ilgili kimseyi;
(n) "Bakanlar Komitesi" deyimi, Avrupa Konseyi Bakanlar
Komitesini;
(o) "eski Mahkeme" ve "Komisyon" terimleri, Sözleşme'nin
eski 19.maddesine göre kurulmuş, sırasıyla İnsan Hakları Avrupa Mahkemesi'ni
ve Avrupa Komisyonu'nu ifade eder.
BAŞLIK I
MAHKEME
TEŞKİLATI VE ÇALIŞMASI
Bölüm I
Yargıçlar
Madde 2
(Görev süresinin hesaplanması)
1. Seçilmiş bir yargıcın görev süresi, seçim tarihinden
başlayacak şekilde hesaplanır. Ancak bir yargıç, görev süresinin sona ermesi
üzerine yeniden seçildiği zaman veya görev süresi sona eren veya sona erecek
olan bir yargıcın yerine seçildiği zaman, her iki durumda da görev süresi,
görev sürelerinin sona erme tarihinden başlayacak şekilde hesaplanır.
2. Sözleşme'nin 25.maddesinin beşinci fıkrasına göre,
görev süresi henüz sona ermemiş olan bir yargıcın yerine seçilmiş olan bir
yargıç, kendinden önceki yargıcın görev süresini tamamlar.
3. Sözleşme'nin 27.maddesinin yedinci fıkrasına göre
seçilmiş bir yargıç, kendinden sonraki yargıcın, İçtüzüğün 3.maddesine göre
yemin etmesine veya and içmesine kadar görevini sürdürür.
Madde 3
(Yemin etme ve and içme)
1. Her yargıç göreve başlamadan önce kendisinin de
katıldığı Mahkeme genel kurulunun ilk oturumunda, eğer ihtiyaç varsa Mahkeme
Başkanının önünde aşağıdaki yemini eder veya and içer:
"Bir yargıç olarak görevlerimi şerefli, bağımsız ve
tarafsız bir biçimde yerine getireceğime ve müzakerelerin gizliliğini
koruyacağıma yemin ederim -veya and içerim-".
2. Bu beyan tutanağa geçirilir.
Madde 4
(Görevle bağdaşmayan faaliyetler)
Sözleşme'nin 21.maddesinin üçüncü fıkrasına göre
yargıçlar, görevleri süresince herhangi bir siyasi veya idari faaliyette
veya bağımsızlık ya da tarafsızlıkla veya tam gün çalışma esasının
gerekleriyle bağdaşmayan mesleki bir faaliyette bulunamazlar. Her yargıç,
bütün ek faaliyetlerini Mahkeme Başkanına bildirir. Mahkeme Başkanı ve
ilgili yargıç arasında uyuşmazlık çıkması halinde, ortaya çıkan bir sorun
hakkında Mahkeme genel kurulu karar verir.
Madde 5
(Kıdem)
1. Seçilmiş yargıçlar, Mahkeme Başkanı ve Başkan
Yardımcıları ile Bölüm Başkanlarından sonra, seçilme tarihlerine göre kıdem
alırlar, yeniden seçilme halinde, bu yeniden seçilme hemen seçilme olmasa
bile, ilgili yargıcın daha önce görev yaptığı süre kıdemde dikkate alınır.
2. Mahkeme Başkan Yardımcılığı görevine aynı gün
seçilenler, yargıç olarak görev yaptıkları süreye göre kıdem alırlar. Yargıç
olarak görev yaptıkları süre aynı ise yaşlarına göre kıdem alırlar. Aynı
kural, Bölüm Başkanları için de uygulanır.
3. Yargıç olarak aynı süre görev yapan yargıçlar,
yaşlarına göre kıdem alırlar.
4. Ad hoc yargıçlar, seçilmiş yargıçlardan sonra
yaşlarına göre kıdem alırlar.
Madde 6
(İstifa)
Yargıçlıktan istifa, Mahkeme Başkanına sunulur. Başkan bu
istifayı Avrupa Konseyi Genel Sekreteri'ne iletir. İçtüzüğün 24.maddesinin
üçüncü fıkrasının son hükmü ile 26.maddesinin ikinci fıkrası saklı kalmak
kaydıyla istifa, görevin boşalması sonucunu doğurur.
Madde 7
(Göreve son verme)
Genel kurul halinde toplanan görev başındaki seçilmiş
diğer yargıçlar tarafından gerekli koşulları taşımadığına üçte iki
çoğunlukla karar verilmedikçe, hiç bir yargıcın görevine son verilemez. Bu
yargıç önce Mahkeme genel kurulu tarafından dinlenir. Göreve son verme
usulünün başlatılması için herhangi bir yargıç talepte bulunabilir.
BÖLÜM II
Mahkeme Başkanlığı
Madde 8
(Mahkeme Başkanı ve Başkan Yardımcıları ile Bölüm
Başkanları ve Başkan Yardımcılarının seçilmesi)
1. Mahkeme genel kurulu, Mahkeme Başkanını, iki Başkan
Yardımcısını ve Bölüm Başkanlarını, yargıç olarak görev sürelerini aşmamak
koşuluyla, üç yıllık bir süre için seçer. Yeniden göreve seçilebilirler.
2. Her Bölüm, aynı şekilde Bölüm Başkanının görevini
yerine getiremeyecek durumda olması halinde yerine geçecek olan bir Başkan
Yardımcısını üç yıllık bir süre için seçer, bu göreve yeniden
seçilebilirler.
3. Başkanlar ve Başkan Yardımcıları, yerlerine yenileri
seçilinceye kadar görevlerini sürdürürler.
4. Bir Başkanın veya bir Başkan Yardımcısının, Mahkeme
üyeliğinin sone ermesi veya normal süresinden önce istifa etmesi halinde,
duruma göre Mahkeme genel kurulu veya ilgili Bölüm, bu görev döneminin
geriye kalan süresini tamamlayacak olan kişiyi seçer.
5. Bu maddede sözü edilen seçimler gizli oyla yapılır,
seçimlerde sadece seçilmiş mevcut yargıçlar oy kullanır. Hiçbir yargıcın,
seçilmiş mevcut yargıçların mutlak çoğunluğunun oyunu sağlayamaması halinde,
en fazla oyu alan iki yargıcın katılacağı ikinci bir oylama yapılır. Oyların
eşit dağılması halinde, 5.maddeye göre kıdemli olan yargıç seçilmiş olur.
Madde 9
(Mahkeme Başkanının görevleri)
1. Mahkeme Başkanı, Mahkeme'nin çalışmasını ve idaresini
sağlar. Başkan, Mahkeme'yi temsil eder ve özellikle Mahkeme'nin Avrupa
Konseyi makamlarıyla olan ilişkilerinden sorumludur.
2. Başkan, Mahkeme genel kurulu toplantılarına, Büyük
Daire toplantılarına ve beş yargıçlı kurul toplantılarına başkanlık eder.
3. Başkan, nezdinde seçildiği Sözleşmeci Devletle ilgili
davalar dışında, Dairelerin görmekte olduğu davalara katılmaz.
Madde 10
(Mahkeme Başkan Yardımcılarının görevleri)
Mahkeme Başkan Yardımcıları, Mahkeme Başkanına yardım
eder. Başkan Yardımcıları, Başkanın görevini yapamayacak durumda olması veya
Başkanlık makamının boşalması halinde veya Başkanın isteği üzerine Başkanın
yerine görev yaparlar. Başkan Yardımcıları, Bölüm Başkanlıkları da yaparlar.
Madde 11
(Başkanın veya Başkan Yardımcılarının yerine geçme)
Mahkeme Başkanının ve Başkan Yardımcılarının aynı anda
görev yapamayacak durumda olmaları veya bu makamların boşalmış olması
halinde, Mahkeme Başkanlığını bir Bölüm Başkanı, Bölüm Başkanı yoksa
5.maddeye göre kıdemli olan başka bir seçilmiş yargıç üstlenir.
Madde 12
(Bölümlerin ve Dairelerin Başkanlıkları)
Bölüm Başkanları, üyesi oldukları Bölümün ve Dairelerin
oturumlarına başkanlık ederler. Bölüm Başkanlarının görev yapamayacak
durumda olmaları ve Bölüm Başkanlığının boşalmış olması halinde veya Bölüm
Başkanının isteği üzerine Başkan Yardımcıları, Başkanın yerine geçer. Bunun
mümkün olmaması halinde ise Bölüm ve Dairelerin üyeleri 5.maddede öngörülen
kıdeme göre Başkanların yerini alırlar.
Madde 13
(Başkanlık yapamama)
Mahkeme yargıçları, vatandaşı oldukları veya nezdinde
seçildikleri Sözleşmeci Devletlerin taraf oldukları davalarda başkanlık
yapamazlar.
Madde 14
(Cinslerin dengeli temsili)
İçtüzüğün bu bölümünde ve daha sonraki bölümlerinde
düzenlenen atamaların yapılması ile ilgili olarak Mahkeme, cinslerin dengeli
dağılımını sağlayacak bir politika izler.
Bölüm III
Yazı İşleri Müdürlüğü
Madde 15
(Yazı İşleri Müdürünün Seçilmesi)
1. Mahkeme Yazı İşleri Müdürü, Mahkeme genel kurulu
tarafından seçilir. Adaylar, yüksek ahlaki niteliklere ve hukuk, idare ve
dilbilgisine sahip ve makamın gerektirdiği görevleri yürütebilecek gerekli
tecrübeye sahip olmalıdır.
2. Yazı işleri Müdürü, beş yıl için seçilir ve yeniden
seçilebilir. Genel kurul halinde toplanan yargıçların üçte iki çoğunluğu
tarafından, Yazı İşleri Müdürlüğünün gerektirdiği şartları artık
taşımadığına karar verilmedikçe, Yazı İşleri Müdürü görevinden alınamaz.
Mahkeme genel kurulu önce Yazı İşleri Müdürünü dinler. Herhangi bir yargıç,
Yazı İşleri Müdürünün görevinden alınması usulünü bir dilekçeyle
başlatabilir.
3. Bu maddede sözü edilen seçim, sadece seçilmiş
yargıçların katılmasıyla ve gizli oyla yapılır. Hiçbir adayın seçilmiş
yargıçların mutlak çoğunluğunun oyunu alamaması halinde, en fazla oyu alan
iki aday arasında yapılacak ikinci bir seçimle en fazla oyu alan aday
seçilir. Oyların eşit dağılması halinde ilk olarak varsa bayan aday, ikinci
olarak daha yaşlı aday seçilmiş olur.
4. Yazı İşleri Müdürü göreve başlamadan önce Mahkeme
Başkanının, eğer gerek varsa Mahkeme genel kurulunun önünde aşağıdaki gibi
yemin eder veya and içer:
"İnsan Hakları Avrupa Mahkemesi Yazı İşleri Müdürü olarak
bana verilen görevi sadakatle, basiretle ve büyük bir özenle yapacağıma
yemin ederim- veya and içerim-"
Bu beyan tutanağa geçirilir.
Madde 16
(Yazı İşleri Müdür Yardımcılarının seçilmesi)
1. Mahkeme genel kurulu, önceki maddede öngörülen
şartlarda ve tarzda aynı süre için iki tane Yazı İşleri Müdür Yardımcısı
seçer. Yazı İşleri Müdürünün görevden alınma usulü, Müdür Yardımcıları için
de uygulanır. Mahkeme her iki konuda da Yazı İşleri Müdürünün görüşünü alır.
2. Bir Yazı İşleri Müdür Yardımcısı göreve başlamadan
önce, Mahkeme Başkanı önünde, gerektiği taktirde Mahkeme genel kurulu
önünde, Yazı İşleri Müdürü için öngörülen aynı yemini eder veya and içer. Bu
beyan tutanağa geçirilir.
Madde 17
(Yazı İşleri Müdürünün görevleri)
1. Yazı İşleri Müdürü, Mahkeme'nin görevlerini yerine
getirmesinde yardımcı olur ve Mahkeme Başkanının denetiminde Yazı işlerinin
örgütlenmesinden ve faaliyetlerinden sorumludur.
2. Yazı İşleri Müdürü, Mahkeme arşivini tutar. Mahkeme
önüne getirilen veya getirilecek olan bütün davalarda, Mahkeme'den yapılan
veya Mahkeme'ye gönderilen bütün yazışmalar ve bildirimler Yazı İşleri
Müdürü kanalıyla yürütülür.
3. Yazı İşleri Müdürü, bu makama verilen taktir yetkisine
bağlı olarak, Mahkeme'nin çalışmasıyla ilgili bilgi taleplerini ve özellikle
basından gelen istekleri karşılar.
4. Yazı işlerinin çalışması, Yazı İşleri Müdürü
tarafından hazırlanan ve Mahkeme Başkanı tarafından onaylanan genel
talimatlarla düzenlenir.
Madde 18
(Yazı İşleri Teşkilatı)
1. Yazı İşleri, Mahkeme tarafında kurulan Bölümlere eşit
sayıda Bölüm, Yazı İşlerinden ve Mahkeme tarafından ihtiyaç duyulan hukuki
ve idari hizmetleri sağlayacak gerekli birimlerden meydana gelir.
2. Bölüm Yazı İşleri Müdürü, Bölümün görevlerini yerine
getirmesine yardımcı olur ve kendisine de Bölüm Yazı İşleri Müdür Yardımcısı
yardımcılık eder
3. Yazı İşleri Müdürü ve Müdür Yardımcıları dışında,
hukuk sekreterleri dahil, Yazı İşleri görevlileri, Mahkeme Başkanı'nın ve
onun talimatıyla hareket eden Yazı İşleri Müdürünün uygun görmesiyle Avrupa
Konseyi Genel Sekreteri tarafından göreve atanır.
Bölüm IV
Mahkeme'nin Çalışması
Madde 19
(Mahkeme'nin çalışma yeri)
1. Mahkeme'nin çalışma yeri, Avrupa Konseyi'nin
Strasboug'taki çalışma yeridir. Ancak Mahkeme gerekli gördüğü taktirde,
Avrupa Konseyi'ne üye Devletlerin sınırları içinde herhangi bir yerde
çalışabilir.
2. Mahkeme, bir başvurunun incelenmesinin herhangi bir
aşamasında, kendisi veya bir veya birden fazla üyesi tarafından başka bir
yerde bir soruşturma yapılmasına veya diğer bir görevin yerine getirilmesine
karar verebilir.
Madde 20
(Mahkeme genel kurulunun toplanması)
1. Mahkeme genel kurulu, Sözleşme'ye ve bu İçtüzüğe göre,
görevlerinin yerine getirilmesinin gerektirdiği her zaman Mahkeme Başkanı
tarafından toplantıya çağrılır. Mahkeme genel kurulu, Mahkeme üyelerinin en
az üçte biri tarafından talep edilmesi halinde ve yılda en az bir kez idari
konuları ele almak üzere Mahkeme Başkanı tarafından toplantıya çağrılır.
2. Görev başındaki seçilmiş yargıç sayısının üçte ikisi,
Mahkeme genel kurulunun toplantı yeter sayısını oluşturur.
3. Toplantı yeter sayısına ulaşılamaması halinde, Başkan
toplantıyı erteler.
Madde 21
(Mahkeme'nin diğer toplantıları)
1. Büyük Daire, Daireler ve Komiteler tam gün çalışır.
Mahkeme Başkanının önerisi üzerine, Mahkeme her yıl oturum tarihlerini
tespit eder.
2. Bu tarihler dışında, Büyük Daire ve Daireler, acil
durumlarda Başkanları tarafından toplantıya çağrılır.
Madde 22
(Müzakereler)
1. Mahkeme'nin müzakereleri kapalıdır. Mahkeme'nin
müzakereleri gizli tutulur.
2. Müzakerelere sadece yargıçlar katılır. Müzakerelerde
Yazı İşleri Müdürü veya yerine görevlendirdiği bir kişi ile birlikte,
yardımları gerekli görülen Yazı İşleri görevlileri ve çevirmenler de hazır
bulunur. Mahkeme'nin özel bir kararı bulunmadıkça başka hiç kimse müzakereye
alınmaz.
3. Bir sorun hakkında Mahkeme'de oylamaya geçilmeden önce
Başkan, sorun üzerinde görüşlerini belirtmelerini yargıçlardan isteyebilir.
Madde 23
(Oylamalar)
1. Mahkeme kararları, mevcut üyelerin çoğunluk oyuyla
alınır. Oylarda eşitlik bulunması halinde, yeni bir oylama yapılır ve yine
eşitlik bulunması halinde Başkanın oy verdiği taraf çoğunluğu oluşturur. Bu
İçtüzükte aksine hüküm bulunmadıkça, bu fıkra diğer oylamalar için de
uygulanır.
2. Büyük Daire ve Daireler, kararlarını ve sonkararlarını,
yargıç sayısının çoğunluğuyla alır. Kabuledilebilirlik kararı ile esas
hakkındaki kararın son oylamalarında çekimser oy kullanılamaz.
3. Genel bir kural olarak, el kaldırma suretiyle oylama
yapılır. Başkan, kıdem sırasının tersinden yoklamalı oylama yaptırabilir.
4. Üzerinde oylama yapılan her sorun, açık terimlerle
formüle edilir.
Bölüm V
Daireler
Madde 24
(Büyük Dairenin oluşumu)
1. Büyük Daire, on yedi asil ve üç yedek yargıçtan
meydana gelir.
2. Büyük Daire, bu İçtüzüğün 8.maddesine göre Mahkeme
Başkanının seçildiği tarihten başlayarak üç yıllık bir süre için
oluşturulur.
3. Büyük Dairede, Mahkeme Başkanı ve Başkan Yardımcıları
ile Bölüm Başkanları yer alır. Büyük Daire üyelerinin tamamlanması için
Mahkeme genel kurulu, Başkanın önerisi üzerine diğer bütün yargıçlar, her
dokuz ayda bir değişecek olan ve üyelikleri Sözleşmeci Devletler arasında
mümkün olduğu kadar coğrafi dengeyi ve değişik hukuk sistemlerini yansıtacak
biçimde iki gruba ayrılır. Her bir dokuz aylık dönem içinde Büyük Daireye
gönderilen davaları görecek asil ve yedek yargıçlar, her grup içinde
rotasyona tabi tutulurlar; bu yargıçlar, yargıçlık görev süreleri sona ermiş
olsa bile, yargılamanın tamamlanmasına kadar Büyük Daire yargıcı olarak
kalmaya devam ederler.
4. İlgili Sözleşmeci Devlet bakımından seçilen bir
yargıç, bu maddenin üçüncü fıkrası dolayısıyla Büyük Dairede yer alamaması
halinde, Sözleşme'nin 27.maddesinin ikinci ve üçüncü fıkraları gereğince
Büyük Dairede re'sen (ex officio) yer alır.
5. (a) Bir Bölüm Başkanının, Büyük Dairede yer alamaması
halinde onun yerine Bölüm Başkan Yardımcısı yer alır.
(b) Diğer yargıçların yer almalarına engel bulunması
halinde, bu yargıçların yerine 3.maddedeki seçiliş düzenlerine göre yedek
yargıçlar ye alırlar.
(c) Büyük Dairenin tamamlanması için ilgili grupta
yeterli yedek yargıç bulunmaması halinde, diğer grubun üyeleri arasından
kur'a ile yedek yargıçlar görevlendirilir.
6. (a) Büyük Dairenin, Sözleşme'nin 43.maddesine göre
yapılan talepleri ele almak üzere toplanacak olan beş yargıçlı kurul
aşağıdaki şekilde meydana gelir:
- Mahkeme Başkanı,
- davayı görmüş olup, verdiği karar Büyük Daire önüne
götürülmek istenen Daireyi oluşturan Bölümün dışındaki Bölüm Başkanları,
Bölüm Başkanlarının yer almasında engel varsa Bölüm Başkan Yardımcıları,
- davayı gören Daire yargıçlarının dışında diğer
yargıçlar arasından rotasyon ile görevlendirilen başka bir yargıç.
(b) ilgili Sözleşmeci Devletin vatandaşı olan veya
nezdinde seçilen yargıç, beş kişilik kurul üyesi olamaz.
(c) Kurulda yer almayan herhangi bir üyenin yerine,
davayı görmüş Dairenin üyesi olmayan ve rotasyon usulüne göre
görevlendirilen bir yargıç geçer.
Madde 25
(Bölümlerin kuruluşu)
1. Sözleşme'nin 26.maddesinin (b) bendinde öngörülen
Daireler (bu İçtüzükte "Bölümler" olarak adlandırılmıştır) Mahkeme
Başkanının hazırladığı bir öneri üzerine Mahkeme genel kurulu tarafından,
8.maddedeki başkanlık seçiminden başlamak üzere üç yıllık bir süre için
kurulur. En az dört Bölüm bulunur.
2. Her yargıç bir Bölümün üyesidir. Bölümler, coğrafya ve
cinsiyet açısından dengeli ve Sözleşmeci Devletler arasındaki değişik hukuk
sistemlerini yansıtacak şekilde oluşturulur.
3. Bir yargıcın Mahkeme üyeliği, Bölümün oluşturulduğu
dönemden önce sona ermesi halinde, bu yargıcın Bölümdeki yeri, Mahkeme üyesi
olarak kendisinin yerine geçen yargıç tarafından doldurulur.
4. Mahkeme Başkanı, şartların gerektirmesi halinde,
istisnaen, Bölümlerin oluşumunda değişiklik yapabilir.
5. Başkanının önerisi üzerine Mahkeme genel kurulu ilave
bir Bölüm kurabilir.
Madde 26
(Dairelerin oluşumu)
1. Mahkeme'nin önüne getirilen davaların görülmesi için
Sözleşme'nin 27.maddesinin birinci fıkrasında öngörülen yedi yargıçlı
Daireler, Bölümlerin içinden aşağıdaki şekilde oluşturulur.
(a) Her bir dava için Dairede, Bölüm Başkanı ve ilgili
Sözleşmeci Devlet nezdinde seçilmiş yargıç yer alır. İlgili Sözleşmeci
Devlet nezdinde seçilmiş yargıç, İçtüzüğün 51 ve 52.maddelerine göre
başvurunun gönderildiği Bölümün üyesi değilse, bu yargıç Sözleşme'nin
27.maddesinin ikinci fıkrasına göre bu Dairede re'sen (ex officio) yer alır.
Bu yargıcın yer alamaması ve çekilmesi halinde 29.madde uygulanır.
(b) Dairenin diğer üyeleri, Bölüm Başkanı tarafından
ilgili Bölümün üyeleri arasından rotasyon usulüyle görevlendirilir.
(c) Bu surette görevlendirilmemiş olan Bölüm üyeleri, bu
davada yedek yargıçlar olarak yer alır.
2. Davanın esasının incelenmesine katılmış olan
yargıçlar, görev süreleri sona ermiş olsa bile davayı görmeye devam ederler.
Madde 27
(Komiteler)
1. Sözleşme'nin 27.maddesinin birinci fıkrasına göre aynı
Bölüm içinde üç yargıçlı Komiteler kurulur. Kaç tane Komite kurulacağına
Bölüm Başkanlarına danıştıktan sonra Mahkeme Başkanı tarafından karar
verilir.
2. Komiteler, Bölüm Başkanı hariç tutularak, Bölüm
üyeleri arasında yapılacak rotasyonla on iki ay için kurulur.
3. Bir Komite üyesi olmayan Bölümdeki yargıçların,
Komitede bulunamayan üyelerin yerine görev yapmaları istenebilir.
4. Her Komiteye, Bölümdeki kıdemli üyeler tarafından
başkanlık yapılır.
Madde 28
(Katılmama, çekilme veya muaf tutulma)
1. Oturumlara katılma engeli bulunan bir yargıç, mümkün
olan en kısa sürede durumu Daire Başkanına bildirir.
2. Bir yargıç, kişisel menfaatinin bulunduğu veya daha
önce Devlet görevlisi veya davada menfaati olan tarafın avukatı veya
danışmanı olarak veya bir yargı yeri veya araştırma komisyonu üyesi veya
başka bir sıfatla yer aldığı bir davanın görülmesine katılmaz.
3. Bir yargıç, yukarıdaki nedenlerden biriyle veya özel
bir sebeple davadan çekilmesi halinde bunu Daire Başkanına bildirir; Başkan,
bu yargıcı davaya katılmaktan muaf tutar.
4. Daire Başkanı, bir yargıcın davadan çekilmesini
gerektirecek bir neden bulunduğunu düşünecek olursa, durumu ilgili yargıçla
görüşür; aralarında uyuşmazlık bulunması halinde Daire karar verir.
Madde 29
(Ad hoc yargıçlar)
1. Bir Sözleşmeci Devlet bakımından seçilmiş bir yargıcın
Dairede bulunamaması veya davadan çekilmesi halinde, Daire Başkanı o
Devleti, seçilmiş başka bir yargıcı dava yargıcı olarak veya Sözleşme'nin
21.maddesinin birinci fıkrasında belirtilen niteliklere sahip başka bir
kimseyi bir ad hoc yargıç olarak atamak isteyip istemediğini, atamak
istediği taktirde söz konusu kişinin adını otuz gün içinde bildirmeye davet
eder. Bu suretle atanan kişinin Dairede bulunamaması ve çekilmesi halinde de
aynı kural uygulanır.
2. İlgili Sözleşmeci Devletin otuz gün içinde yanıt
vermemesi halinde, atamada bulunma hakkından feragat ettiği kabul edilir.,
3. Bir ad hoc yargıç, yargıç olarak atanmasından sonra,
davanın görüleceği ilk oturumun açılışında, İçtüzüğün 3.maddesinde öngörülen
yemini eder veya andı içer. Bu beyan tutanağa geçirilir.
Madde 30
(Ortak menfaat)
1. Bir çok başvurucunun veya davalı Sözleşmeci Devletin
ortak bir menfaati bulunuyorsa, Mahkeme Başkanı tarafları tek bir seçilmiş
yargıç veya Sözleşme'nin 27.maddesinin ikinci fıkrasına göre ad hoc yargıç
üzerinde anlaşmaya davet edebilir. Tarafların anlaşamamaları halinde Başkan,
re'sen (ex officio) yargıç olarak görev yapacak kişiyi Taraflarca yargıç
olarak önerilen kişiler arasından kura ile tespit eder.
2. Ortak menfaatin bulunup bulunmadığı konusunda bir
uyuşmazlık bulunması halinde, Mahkeme genel kurulu karar verir.
BAŞLIK II
USUL
Bölüm I
Genel Kurallar
Madde 31
(İçtüzüğe aykırı davranma imkanı)
Bu başlık altındaki hükümler, belirli bir davanın
görülmesi sırasında Mahkeme'nin, gerektiği taktirde taraflara danışarak,
İçtüzüğe aykırı davranmasını engellemez.
Madde 32
(Uygulama talimatları)
Mahkeme Başkanı, özellikle duruşmada bulunma ve
dilekçelerin veya diğer belgelerin dosyaya sunulmasıyla ilgili olarak
uygulama talimatları yayınlayabilir.
Madde 33
(Yargılamanın aleniliği)
1. Bu maddenin ikinci fıkrasına göre Daire, kendi kendine
veya bir tarafın veya ilgili başka bir kişinin talebi üzerine aksine karar
vermedikçe, duruşmalar alenidir.
2. Duruşmayı izleyenler ve basın mensupları, çocuk ve
gençlerin menfaatlerini veya tarafların özel yaşamlarını korumanın
gerektirmesi halinde veya adaletin zarar göreceği özel hallerde Dairenin
kesinlikle gerekli olduğuna inandığı ölçüde, demokratik bir toplumdaki genel
ahlak, kamu düzeni veya ulusal güvenlik amacıyla bir duruşmanın tamamından
veya bir kısmından çıkarılabilirler.
3. Bir başvurunun kayda girmesinden sonra, İçtüzüğün
62.maddesinde öngörülen dostane çözüm müzakereleri çerçevesinde verilenler
dışında Yazı İşleri Müdürlüğüne verilen bütün belgeler, Daire Başkanı bu
maddenin ikinci fıkrasında gösterilen sebeplerle kendine veya bir tarafın
veya ilgili kişilerden birinin talebi üzerine aksine karar vermedikçe kamuya
açıktır.
4. Birinci veya üçüncü fıkraya göre yapılan bir gizlilik
talebinde gerekçe gösterilir ve duruma göre duruşma veya belgelerin tamamen
mi yoksa kısmen mi kamuya kapalı olmasının istendiği belirtilir.
Madde 34
(Kullanılacak diller)
1. Mahkeme'nin resmi dilleri İngilizce ve Fransızca'dır.
2. Bir başvuru hakkında kabuledilebilirlik kararı
alınmadan önce, Sözleşme'nin 34.maddesine göre başvurucular veya
temsilcileri tarafından gönderilen bütün muhaberat ve dilekçeler,
Mahkeme'nin resmi dillerinden birinde değilse, Sözleşmeci Devletlerin resmi
dillerinden biriyle yapılır.
3. (a) Bir Sözleşmeci Devletin resmi dillerinden birinin
kullanılmasına devam edilmesi için Daire Başkanı tarafından izin
verilmedikçe, bir duruşma konusunda veya davanın kabuledilebilir
bulunmasından sonra başvurucuların veya temsilcilerinin bütün muhaberatı ve
dilekçeleri Mahkeme'nin resmi dillerinden birinde yapılır.
(b) Böyle bir iznin verilmesi halinde, Yazı İşleri
Müdürü, başvurucunun sunuşlarının ve beyanlarının sözlü veya yazılı çevirisi
için gerekli düzenlemeyi yapar.
4. (a) Sözleşmeci Devletler tarafından gönderilen bütün
muhaberat ve verilen dilekçeler Mahkeme'nin resmi dillerinden birinde
yapılır. Daire Başkanı, resmi olmayan dillerden birinin kullanılmasına izin
verebilir.
(b) Böyle bir iznin verilmesi halinde, yapılan sözlü
sunuşların veya yazılı beyanların İngilizce'ye veya Fransızca'ya
çevrilmesini sağlama sorumluluğu ve masrafları karşılama yükümlülüğü, talep
eden tarafa düşer.
5. Daire Başkanı, davalı Sözleşmeci Devletin yaptığı
yazılı sunuşun başvurucu tarafından anlaşılabilmesini kolaylaştırmak için
yazılı sunuşun o Devletin resmi diline çevrilmesini sağlamaya davet
edebilir.
6. Mahkeme önüne çıkan herhangi bir tanık, uzman veya
başka bir kişi, iki resmi dilden birini yeterince konuşamıyorsa, kendi
dilini kullanabilir. Bu durumda Yazı İşleri Müdürü, bu beyanların çevrilmesi
için gerekli düzenlemeyi yapar.
Madde 35
(Sözleşmeci Devletlerin temsili)
Sözleşmeci Devletler, temsilcileri (ajanları) tarafından
temsil edilir; temsilci, avukat veya danışman yardımı alabilir.
Madde 36
(Başvurucunun temsili)
1. Kişiler, hükümet dışı örgütler veya birey grupları,
başlangıçta, Sözleşme'nin 34.maddesine göre başvurularını bizzat kendileri
veya bu maddenin dördüncü fıkrasına göre atanmış temsilcileri aracılığıyla
yapabilirler.
2. İçtüzüğün 54.maddenin (b) bendine göre, başvurunun
davalı Sözleşmeci Devlete bildirilmesinden sonra Daire Başkanı, bu maddenin
dördüncü fıkrasına göre, başvurucunun temsil edilmesi talimatını verebilir.
3. Daire Başkanı aksine karar vermedikçe, Daire
tarafından yapılmasına karar verilen veya başvuru hakkındaki
kabuledilebilirlik kararından sonraki yargılama amacıyla yapılacak olan bir
duruşmada, başvurucu temsil edilmek zorundadır.
4. (a) Başvurucunun temsilcisi, herhangi bir Sözleşmeci
Devlette çalışmaya yetkili olan ve Sözleşmeci Devletlerin ülkelerinden
birinde ikamet eden bir avukat veya Daire Başkanının kabul ettiği başka bir
kişi olabilir.
(b) Daire Başkanı, temsilin zorunlu hale gelecek olması
durumunda, başvurucuya kendi davasını eğer gerekliyse bir avukat veya kabul
edilmiş bir temsilci yardımıyla sunma izni verebilir.
(c) Daire Başkanı, istisnai durumlarda ve yargılamanın
herhangi bir aşamasında, şartların veya avukat ya da yukarıdaki fıkraya göre
atanmış kişinin davranışlarının gerektirdiğini düşünmesi halinde, bu
avukatın ya da atanmış kişinin artık başvurucuyu temsil edemeyeceğini ya da
ona yardım edemeyeceğini ve başvurucunun başka bir temsilci araması
gerektiğini bildirebilir.
5. Avukat veya diğer atanmış temsilcinin veya kendi
davasını bizzat sunma izni isteyen başvurucunun Mahkeme'nin resmi
dillerinden birini yeterince biliyor olması gerekir. Ancak, İçtüzüğün
34.maddesinin üçüncü fıkrasına göre, resmi olmayan dillerden birinin
kullanılmasına Daire Başkanı tarafından izin verilebilir.
Madde 37
(Muhaberat, tebligatlar ve davetiyeler)
1. Devlet temsilcilerine (ajanlarına) veya tarafların
avukatlarına gönderilen muhaberat ve tebligatlar, taraflara gönderilmiş
sayılır.
2. Devlet temsilcileri veya tarafların avukatları
dışındaki kişilere bir muhaberat, tebligat veya davetiyenin gönderilmesi
için, Mahkeme bu tür bir muhaberat, tebligat veya davetiyenin, ülkesi
üzerinde sonuç doğuracağı Devlet Hükümetinin yardımının gerekli olduğunu
düşünmesi halinde, Mahkeme Başkanı gerekli kolaylığı göstermesi için
Hükümete doğrudan başvurabilir.
3. Mahkeme, maddi olayları ortaya çıkarma veya delil
toplama amacıyla yerinde soruşturma yapmak veya düzenlemek istediği zaman
veya bu ülkede ikamet eden veya ülkeden geçecek bir kişinin Mahkeme önüne
çıkmasını istediği zaman da aynı kural uygulanır.
Madde 38
(Yazılı dilekçeler)
1. Duruma göre Daire Başkanı veya raportör yargıç
tarafından belirtilen süre geçtikten sonra, bu İçtüzüğe göre dosyaya hiçbir
yazılı beyan veya belge konulamaz. Daire Başkanı aksine karar vermedikçe,
öngörülen zaman sınırı dışında veya 32.maddeye göre yayınlanan uygulama
talimatına aykırı olarak hiçbir yazılı beyan veya belge dosyaya konamaz.
2. Yukarıda birinci fıkrada öngörülen zaman sınırına
uygun davranılması bakımından, belgenin gönderildiği tarih, gönderinin
damgalandığı, eğer damga bulunmuyorsa Yazı İşleri tarafından alındığı
tarihtir.
Madde 39
(Geçici tedbirler)
1. Daire veya gerekiyorsa Daire Başkanı, bir tarafın veya
ilgili herhangi bir kişinin talebi üzerine veya doğrudan kendisi, tarafların
menfaati veya önündeki davanın gereği gibi görülebilmesi için alınması
gerektiğini düşündüğü geçici tedbirleri taraflara bildirebilir.
2. Bu tedbirlere ilişkin bildirimler, Bakanlar
Komitesi'ne verilir.
3. Daire, bildirdiği bir geçici tedbirin uygulanmasıyla
bağlantılı bir konu hakkında taraflardan bilgi isteyebilir.
Madde 40
(Bir başvurunun acil tebliği)
Acil bir durumda Yazı İşleri Müdürü, Mahkeme Başkanının
izniyle, başka usuli işlemlerin yapılması saklı kalmak kaydıyla ve mümkün
olan her türlü araçla, kendisine yapılan başvuru hakkında ilgili Sözleşmeci
Devleti bilgilendirir ve başvurunun konusunu kısaca bildirir.
Madde 41
(Öncelikli dava)
Daire, incelemeye hazır duruma gelen başvuruları
sırasıyla ele alır. Bununla beraber Daire, belirli bir başvuruya öncelik
tanınmasına karar verebilir.
Madde 42
(Delil toplanması için tedbirler)
1. Daire, taraflardan birinin veya üçüncü bir tarafın
talebi üzerine veya kendiliğinden, davanın maddi olaylarına açıklık
getirmesini sağlayabileceğini düşündüğü delilleri toplayabilir. Daire, başka
şeylerle birlikte, taraflardan yazılı delil sunmalarını isteyebilir ve
tanıklıkları veya beyanlarıyla Dairenin görevini yerine getirmesine yardımcı
olabilecek bir tanığı veya uzmanı veya başka bir sıfata sahip herhangi bir
kimseyi dinlemeye karar verebilir.
2. Daire, yargılamanın herhangi bir anında, üyelerinden
birini veya birden fazla üyesini veya Mahkeme'nin diğer yargıçlarını yerinde
inceleme veya soruşturma yapmaları veya başka bir biçimde delil toplamaları
için görevlendirebilir. Daire, bu delegasyona yardımcı olması için dışarıdan
bağımsız uzmanlar atayabilir.
3. Daire, kendi istediği bir kimseden veya bir kurumdan
bilgi edinmek için belirli bir konuda görüş belirtmesini veya rapor
sunmasını isteyebilir.
4. Taraflar, delil toplanması için alınan tedbirlerin
uygulanması sırasında Daireye veya onun delegasyonuna yardım ederler.
5. Bir başvurucunun veya davalı Sözleşmeci Devletin
talebi üzerine yukarıdaki fıkralar gereğince bir raporun hazırlanması veya
bazı tedbirler alınması halinde, Daire aksine karar vermedikçe bunun
masrafları o Tarafça karşılanır. Diğer durumlarda Daire, bu masrafların
Avrupa Konseyi tarafından mı karşılanacağı yoksa masrafların, raporun
hazırlanmasını veya diğer tedbirlerin alınmasını talep eden üçüncü kişi
üzerinde mi bırakılacağına karar verir. Her durumda masraflar Daire Başkanı
tarafından tayin edilir.
Madde 43
(Başvuruların birleştirilmesi ve aynı anda
incelenmesi)
1. Daire, tarafların isteği üzerine veya kendiliğinden,
iki veya daha fazla başvurunun birleştirilmesine karar verebilir.
2. Dairenin, başvuruların birleştirme konusunda karar
verme yetkisi saklı kalmak kaydıyla, Daire Başkanı taraflara danıştıktan
sonra, aynı Dairenin görevlendirildiği başvuruların muhakemesinin aynı anda
yapılmasına karar verebilir.
Madde 44
(Davanın düşmesi ve yeniden kayda alınması)
1. Bir Sözleşmeci başvurucu Devlet, Yazı İşleri Müdürüne
davaya devam etmeme niyetinde olduğunu bildirdiği zaman, davanın diğer
tarafı Sözleşmeci Devlet veya Devletlerin buna katılmaları halinde Daire,
Sözleşme'nin 37. maddesine göre davanın düşmesine karar verebilir.
2. Kabuledilebilirlik kararı verilmiş olan bir davanın
düşmesi hakkındaki karar, sonkarar şeklinde verilir. Davanın düşmesi kararı
kesinleştikten sonra Daire Başkanı, davaya son verilmesine, dostane çözüme
veya başka türde ulaşılan bir çözüme eklenmiş olabilecek taahhütlerin yerine
getirilmesi konusundaki kararları Sözleşme'nin 46.madesinin ikinci fıkrasına
göre icrasını izleyebilmesi için, düşme kararını Bakanlar Komitesi'ne
gönderir.
3. Mahkeme, davanın düşmesine karar verdiği zaman,
masrafları da taktir eder. Kabuledilebilirlik kararı verilmemiş bir davanın
düşmesi kararında masrafların ödenmesine hükmedilmiş ise, Daire Başkanı bu
kararı Bakanlar Komitesi'ne gönderir.
4. Mahkeme, düşme kararı verdiği bir davanın yeniden
kayda alınmasını haklı gösterecek istisnai şartların bulunduğu sonucuna
varırsa, davayı yeniden kayda alır.
Bölüm II
Davanın açılması
Madde 45
(İmzalar)
1. Sözleşme'nin 33 veya 34.maddelerine göre yapılan bir
başvuru yazılı olarak sunulur ve başvurucu veya başvurucunun temsilcisi
tarafından imzalanır.
2. Bir başvurunun hükümet dışı bir örgüt veya bir
bireyler grubu tarafından yapılması halinde, başvuru bu örgütü veya grubu
temsil etmeye yetkili kişiler tarafından imzalanır. Bir başvuruyu imzalayan
kişinin yetkisi olup olmadığı sorunu hakkında ilgili Daire veya Komite karar
verir.
3. Başvurucuların 36.maddeye göre temsil edilmeleri
halinde, temsilci veya temsilciler tarafından bir vekalet veya yetki belgesi
eklenir.
Madde 46
(Devlet başvurularının içeriği)
Mahkeme önüne bir dava getirmek isteyen Sözleşmeci bir
Devlet veya Devletlerin, Yazı İşleri Müdürlüğüne yapacağı başvuru aşağıdaki
noktaları içerir:
(a) aleyhine başvuru yapılan Sözleşmeci Devletin adı;
(b) maddi olaylara ilişkin beyan;
(c) iddia edilen Sözleşme ihlal(ler)inin ve ilgili
savlara ilişkin bir beyan;
(d) Sözleşme'nin 35.maddesinin birinci fıkrasında
belirtilen kabuledilebilirlik ölçülerine (iç hukuk yollarının tüketilmesi ve
altı aylık süre kuralına) uyulduğuna ilişkin bir beyan;
(e) başvurunun amacı ve zarar gördüğü iddia edilen taraf
veya taraflar namına Sözleşme'nin 41.maddesine göre istenen adil karşılıkla
ilgili genel bir talep ve,
(f) Devlet temsilcisi ve temsilcileri olarak atanan
kişilerin adları ve adresleri ile birlikte,
(g) ilgili her türlü belgenin ve özellikle başvurunun
konusuyla ilgili yargısal olan veya olmayan kararların birer kopyası.
Madde 47
(Bireysel başvurunun içeriği)
1. Sözleşme'nin 34.maddesine göre yapılan bir başvuru,
Mahkeme Başkanı aksine karar vermedikçe, Yazı İşleri Müdürlüğünün
hazırladığı başvuru formu ile yapılır. Başvuruda şunlar yer alır:
(a) başvurucunun adı, doğum tarihi, milliyeti, cinsiyeti,
mesleği ve adresi;
(b) temsilcisi varsa, temsilcisinin adı, mesleği ve
adresi;
(c) aleyhine başvuru yapılan Sözleşmeci Taraf Devletin
veya Devletlerin adı;
(d) maddi olaylara ilişkin az ve öz bir beyan;
(e) iddia edilen Sözleşme ihlal(ler)ine ve ilgili savlara
ilişkin az ve öz bir beyan;
(f) başvurucunun, Sözleşme'nin 35.maddesnin birinci
fıkrasında belirtilen kabuledilebilirlik ölçülerine (iç hukuk yollarının
tüketilmesi ve altı aylık süre kuralına) uyduğuna dair az ve öz bir beyan
ve,
(g) başvurunun amacı ile birlikte, başvurucunun
Sözleşme'nin 41.maddesine göre bulunmak istediği adil karşılıkla ilgili
talebin genel olarak belirtilmesi ve bunların yanında,
(h) ilgili her türlü belgenin ve özellikle başvurunun
konusuyla ilgili yargısal olan veya olmayan kararların birer kopyası.
2. Başvurucular ayrıca;
(a) Sözleşme'ninn 35.maddesinin birinci fıkrasındaki
kabuledilebilirlik ölçülerinin (iç hukuk yollarının tüketilmesi ve altı
aylık süre kuralı) yerine getirildiğini göstermek amacıyla, bilgi ve
özellikle yukarıdaki birinci fıkranın (h) bendinde sözü edilen belgeleri ve
kararları sağlar ve;
(b) şikayetlerini başka uluslararası soruşturma ve çözüm
organları önüne götürüp götürmediğini bildirir.
3. Kimliklerinin kamuya açıklanmasını istemeyen
başvurucular, Mahkeme önündeki yargılama hakkında kamunun bilgi edinmesi
şeklindeki normal kuraldan ayrılmayı haklı kılabilecek sebepleri gösterir ve
sunar. Daire Başkanı, kimliğin saklı tutulmasına, istisnai ve gerçekten
gerekli hallerde izin verebilir.
4. Birinci ve ikinci fıkralarda yer alan gereklere
uymama, başvurunun kaydedilmemesi ve Mahkeme tarafından incelenmemesi
sonucunu doğurabilir.
5. Genel bir kural olarak başvurunun yapıldığı tarih,
başvurunun konusunu -özet şeklinde olsa bile- başvurucunun ilk mektubunu
gönderdiği tarihtir. Bununla birlikte Mahkeme, haklı sebeplere dayanarak,
başvuru tarihi olarak başka bir tarihi kabul edebilir.
6. Başvurucular, adres değişiklikleri ve başvuruyla
ilgili koşullardaki değişiklikler hakkında Mahkeme'yi bilgilendirmeye devam
eder.
Bölüm III
Raportör yargıçlar
Madde 48
(Devlet başvuruları)
1. Sözleşme'nin 33.maddesine göre bir başvuru
yapıldığında, davayı görmek üzere oluşturulan Daire, bir veya birden fazla
yargıcı, raportör(ler) olarak görevlendirir. Raportör(ler), İçtüzüğün
49.maddesinin dördüncü fıkrasına göre, ilgili Sözleşmeci Devletlerin yazılı
cevaplarını aldıktan sonra, gerektiği taktirde kabuedilebilirlik hakkında
bir rapor sunarlar.
2. Sözleşme'nin 33.maddesine göre yapılan bir başvurunun
kabuledilebilir olduğu açıklandıktan sonra, Raportör yargıç(lar) bu
raporları, taslakları ve Dairenin görevini yerine getirmesi sırasında
yardımcı olacak diğer belgeleri Daireye sunarlar.
Madde 49
(Bireysel başvurular)
1. Sözleşme'nin 34.maddesine göre bir başvuru
yapıdığında, davayı görmesi için kendisine havale edilen Bölümün Başkanı,
başvuruyu inceleyecek olan bir Raportör Yargıç görevlendirir.
2. Raportör Yargıçlar başvuruları incelerken;
(a) herhangi bir maddi olay hakkında ilgili olduğunu
düşündükleri bilgi, belge veya materyalleri, belirlenen süre içinde
tarafların sunmalarını isteyebilirler;
(b) başvurunun bir Daire tarafından incelenmesi şeklinde
Bölüm Başkanının talimatı mı yoksa başvurunun bir Komite tarafından mı yoksa
Daire tarafından mı ele alınacağına karar verebilirler.
3. Sözleşme'nin 28.maddesine göre davanın bir Komite
tarafından incelenmesine karar verilmiş ise, Raportör Yagıcın raporunda
aşağıdaki konular yer alır:
(a) ilgili maddi olayların bir özeti;
(b) başvurunun kabuledilemez olduğuna veya davanın
düşmesine karar verilmesi önerisini gerektiren sebeplerin bir özeti.
4. Bir dava, Sözleşme'nin 29.maddesinin birinci fıkrası
gereğince ele alındığı taktirde, Raportör Yargıcın raporunda aşağıdakiler
yer alır:
(a) bu maddenin ikinci fıkrasına göre elde edilen
bilgileri de içeren ilgili maddi olayların bir özeti;
(b) başvuruda, Sözleşme'ye göre doğan sorunların
belirtilmesi;
(c) gerektiği taktirde, esas hakkındaki geçici bir görüş
ile birlikte, kabuledilebilirlik konusunda ve diğer işlemler hakkında bir
öneri.
5. Sözleşme'nin 34.maddesine göre yapılan bir başvuru
hakkında, kabuledilebilirlik kararı verilmesinden sonra Raportör Yargıç,
görevlerini yerine getirirken Daireye yardımcı olabilecek raporları,
taslakları ve diğer belgeleri Daireye sunar.
Madde 50
(Büyük Dairedeki yargılama)
Bir davanın, Sözleşme'nin 30 veya 43.maddesine göre Büyük
Daire önüne getirilmesi halinde, Büyük Dairenin Başkanı, Büyük Dairenin bir
üyesini veya Devlet başvurusu halinde bir veya birden fazla üyesini Raportör
Yargıç olarak görevlendirir.
Bölüm IV
Kabuledilebilirlik yargılaması
Devlet başvuruları
Madde 51
1.Sözleşme'nin 33.maddesine göre bir başvuru yapıldığı
zaman, Mahkeme Başkanı hemen bu başvuruyu davalı Sözleşmeci Devlete tebliğ
eder ve başvuruyla igili olarak Bölümlerden birini görevlendirir.
2. İçtüzüğün 26.maddesinin birinci fıkrasının (a) bendine
göre, başvurucu ve davalı Sözleşmeci Devletler bakımından seçilmiş olan
yargıçlar davayı görmek üzere oluşturulan Dairede re'sen (ex officio) yer
alırlar. Başvuru birden fazla Sözleşmeci Devlet tarafından yapılmış ise veya
İçtüzüğün 43.maddesinin ikinci fıkrasına göre birlikte incelenebilecek
nitelikte, Sözleşmeci Devletler tarafından aynı konuda birden fazla başvuru
yapılmış ise, İçtüzüğün 30.maddesi uygulanır.
3. Bir Bölümün görevlendirilmesi üzerine Bölüm Başkanı
26.maddeye göre bir Daire oluşturur ve davalı Sözleşmeci Devleti
kabuledilebilirlik hakkında yazılı görüşlerini bildirmeye davet eder. Bu
suretle elde edilen görüşler, Yazı İşleri Müdürü tarafından başvurucu
Sözleşmeci Devlete iletilir, başvurucu Devlet cevap olarak kendi görüşlerini
sunabilir.
4. Daire, başvuru hakkında kabuledilebilirlik kararı
vermeden önceki tarafları daha başka yazılı görüşlerini sunmaya davet
edebilir.
5. Bir veya daha fazla Sözleşmesi Devletin talebi üzerine
veya Dairenin kendiliğinden karar vermesi halinde, kabuledilebilirlik
konusunda bir duruşma yapılır.
6. Daire Başkanı, Taraflara danıştıktan sonra, yazılı ve
gerektiği taktirde sözlü usulü tespit eder ve bu amaçla yazılı görüşlerin
dosyaya konulması için bir zaman sırını tayin eder.
7. Daire, yapacağı müzakereler sırasında Raportör
Yargıç(lar) tarafından 48.maddenin birinci fıkrasına göre sunulan raporu
dikkate alır.
Bireysel Başvurular
Madde 52
(Başvuruların Bölümlere dağılması)
1. Sözleşme'nin 34.maddesine göre yapılan bir başvuru
üzerine Mahkeme Başkanı bir Bölümü görevlendirir; Mahkeme Başkanı bu
görevlendirme sırasında davaların Bölümler arasında adil dağılımı için çaba
gösterir.
2. Başvurunun bir Daire tarafından görülmesine karar
verilmesinden hemen sonra, Sözleşme'nin 27.maddesinin birinci fıkrasında
öngörülen yedi yargıçlı Daire, İçtüzüğün 26.maddesinin birinci fıkrası
gereğince ilgili Bölüm Başkanı tarafından oluşturulur.
3. Yukarıdaki fıkraya göre bir Daire oluşturulurken,
Bölüm Başkanı bu İçtüzükte Daire Başkanına verilen bütün yetkileri kullanır.
Madde 53
(Komite önündeki usul)
1. Komite, müzakereleri sırasında, İçtüzüğün
49.maddesinin üçüncü fıkrasına göre Raportör Yargıcın sunduğu raporu dikkate
alır.
2. Raportör Yargıç Komite üyesi değilse, Komitenin
müzakerelerine katılması için davet edilebilir.
3. Bir başvuru hakkında daha fazla inceleme yapmadan
kabuledilemezlik veya davanın düşmesi kararı verilebilecek olması halinde
Komite, başvuru hakkında Sözleşme'nin 28.maddesine göre oybirliğiyle
kabuledilemezlik veya davanın düşmesi kararı verebilir. Bu karar kesindir.
4. Bu maddenin üçüncü fıkrasına göre bir karar
verilememiş ise başvuru, İçtüzüğün 52.maddesinin ikinci fıkrasına göre
oluşturulan Daireye gönderilir.
Madde 54
(Daire önünde usul)
1. Daire, müzakereleri sırasında, İçtüzüğün 49.maddesinin
dördüncü fıkrasına göre Raportör Yargıcın sunduğu raporu dikkate alır.
2. Daire, başvurunun kabuledilemez olduğuna ve davanın
düşmesine hemen karar verebilir.
3. Ya da Daire;
(a) taraflardan maddi olaylarla ilgili olduğunu düşündüğü
bilgi, belge veya diğer materyalleri sunmasını isteyebilir;
(b) davalı Sözleşmeci Devlete başvuruyu tebliğ eder ve
Devleti, başvuru hakkındaki görüşlerini bildirmeye davet edebilir;
(c) tarafları, daha başka yazılı görüşlerini bildirmeye
davet edebilir.
4. Daire, kabuledilebilirlik kararı vermeden önce,
tarafların talebi üzerine veya kendi isteği ile bir duruşma yapmaya karar
verebilir. Bu durumda Daire aksine karar vermedikçe taraflar; başvurunun
esasıyla ilgili sorunlar hakkında görüşlerini bildirmeye davet edilirler.
5. Daire Başkanı, üçüncü ve dördüncü fıkralara göre
Dairenin aldığı kararlar bakımından zaman sınırı da dahil, izlenecek usulü
tayin eder.
Devlet başvuruları ve bireysel başvurular
Madde 55
(Kabuledilemezlik itirazları)
Davalı Sözleşmeci devlet, kabuledilemezlik konusundaki
herhangi bir itirazını, itirazın özelliği ve şartları elverdiği ölçüde,
İçtüzüğün 51 veya 54.maddeleri çerçevesinde, duruma göre yazılı veya sözlü
olarak başvurunun kabuledilebilirliği hakkındaki görüşlerini sunarken ileri
sürmek zorundadır.
Madde 56
(Daire kararı)
1. Bir Daire kararında, kararın oybirliğiyle mi yoksa oy
çokluğuyla mı alındığı belirtilir ve kararın gerekçeleri gösterilir.
2. Daire kararı, Yazı İşleri Müdürü tarafından
başvurucuya ve ilgili Sözleşmeci Devlet veya Devletlere gönderilir.
Madde 57
(Kararın dili)
1. Mahkeme, kararların her iki resmi dilde yazılmasına
karar vermedikçe bütün kararlar ya İngilizce veya Fransızca olarak verilir.
Verilen kararlar kamuoyuna açıktır.
2. İçtüzüğün 78.maddesine göre bu kararlar, Mahkeme'nin
resmi yayınlarında Mahkeme'nin her iki resmi dilinde de yayınlanır.
Bölüm V
Başvurunun kabul edilmesinden
sonraki yargılama
Madde 58
(Devlet başvuruları)
1. Sözleşme'nin 33.maddesine göre yapılan bir başvurunun,
Daire tarafından kabul edilmesinden hemen sonra Daire Başkanı, ilgili
Sözleşmeci Devletlere danışarak davanın esası hakkında tarafların yazılı
görüşlerini bildirmeleri ve daha başka delil sunmaları için bir süre tayin
eder. Ancak Başkan, Sözleşmeci Devletlerin anlaşmaları halinde, yazılı
usulden vazgeçilmesine karar verebilir.
2. Bir veya birden fazla ilgili Sözleşmeci Devletin talep
etmesi veya Dairenin kendisinin istemesi halinde, esas hakkında bir duruşma
yapılır. Daire Başkanı izlenecek sözlü usulü tayin eder.
3. Daire, müzakereleri sırasında, İçtüzüğün 48.maddesinin
ikinci fıkrasına göre Raportör Yargıç tarafından sunulan raporları,
taslakları ve diğer belgeleri dikkate alır.
Madde 59
(Bireysel başvurular)
1. Sözleşme'nin 34.maddesine göre yapılan bir başvurunun
daire tarafıdan kabul edilmesinden hemen sonra, taraflar, daha başka
delillerini ve yazılı görüşlerini sunmaya davet edilebilirler.
2. Duruşma yapılmasına Dairenin kendisinin karar vermesi
halinde veya İçtüzüğün 54.maddesinin dördüncü fıkrasına göre,
kabuledilebilirlik aşamasında esasa ilişkin bir duruşma yapılmadığı
durumlarda, taraflardan birinin talebi üzerine esas hakkında bir duruşma
yapılır. Ancak Daire istisnai olarak, Sözleşme'nin 34.maddesinin birinci
fıkrasının (a) bendindeki görevlerini yerine getirmesinin, bir duruşma
yapılmasını gerektirmediğine karar verebilir.
3. Gerektirdiği takdirde Daire Başkanı, izlenecek olan
yazılı ve sözlü usulü tayin eder.
4. Daire, müzakereleri sırasında, İçtüzüğün 49.maddesinin
beşinci fıkrasına göre Raportör Yargıç tarafından sunulan raporları,
taslakları ve diğer belgeleri dikkate alır.
Madde 60
(Adil karşılık talepleri)
1. Bir Sözleşmeci başvurucu Devletin veya başvurucunun,
Sözleşme'nin 41.maddesine göre adil karşılık için bulunmak istediği
talepler, Mahkeme Başkanı aksine karar vermedikçe, esas hakkındaki yazılı
görüşlerle birlikte belirtilir; eğer bu tür bir yazılı görüş verilmemiş ise,
başvurunun kabuledilebilirliği hakkında karar verilmesinden sonra en geç iki
ay içinde, ayrı bir yazı olarak dosyaya konur.
2. Bütün taleplerin, destekleyici belgeleri veya
faturaları ile birlikte ayrıntılı bir dökümleri yapılır; bunun yapılmaması
halinde talepler Daire tarafından tamamiyle veya kısmen reddedilebilir.
3. Daire, yargılamanın herhangi bir aşamasında bir
tarafı, adil karşılık için yapılan talep hakkında görüşlerini bildirmeye
davet edebilir.
Madde 61
(Üçüncü tarfın davaya katılması)
1. Bir başvurunun kabuledilebilirliğine dair verilen
karar, Yazı İşleri Müdürü tarafından davadaki başvurucunun vatandaşı olduğu
Sözleşmeci Devlet ile birlikte, İçtüzüğün 56.maddesinin ikinci fıkrasına
göre davalı Sözleşmeci Devlete tebliğ edilir.
2. Bir Sözleşmeci Devletin, Sözleşme'nin 36.maddesinin
birinci fıkrası gereğince yazılı görüş sunmak veya duruşmada yer almak
istemesi halinde, Daire Başkanı izlenecek usulü tayin eder.
3. Daire Başkanı, adaletin gereği gibi yerine getirilmesi
amacıyla, Sözleşme'nin 36.maddesinin ikinci fıkrasına göre davaya taraf
olmayan bir Sözleşmeci Devleti veya başvurucu olmayan herhangi bir kimseyi
yazılı görüş sunmaya veya istisnai hallerde duruşmaya katılmaya davet
edebilir veya bunlara izin verebilir. Bu konudaki izinler, resmi dillerden
birinde ve usulüne göre gerekçeli olarak, izlenecek yazılı usulün tayin
edilmesinden sonra, makul bir süre içinde istenebilir.
4. Bu maddenin üçüncü fıkrasına göre yapılan bir davet
veya verilen bir izin, Daire Başkanı tarafından zaman sınırı da dahil
çeşitli koşullara tabi tutulabilir. Bu koşulların yerine getirilmemesi
halinde Başkan, sunulan görüşlerin dosyaya girmemesine karar verebilir.
5. İçtüzüğün 34.maddesinin dördüncü fıkrasına göre, başka
bir dilin kullanılmasına izin verilmesi durumu saklı kalmak kaydıyla, bu
maddedeki yazılı görüşler resmi dillerden birinde sunulur. Yazılı görüşler,
Yazı İşleri tarafından davanın taraflarına iletilir, Daire Başkanı
tarafından belirlenen süre ve diğer koşullar çerçevesinde taraflar dosyaya
yazılı görüşlerini koyabilirler.
Madde 62
(Dostane çözüm)
1. Bir başvurunun kabuledilebilirliğine karar
verilmesinden hemen sonra Yazı İşleri Müdürü, Dairenin veya Daire Başkanının
talimatı üzerine, Sözleşme'nin 38.maddesinin birinci fıkrasının (b) bendine
göre, sorun hakkında dostane bir çözüme ulaşılabilmesi amacıyla taraflarla
ilişkiye geçer. Daire, böyle bir çözümü kolaylaştırmak için uygun görünen
tedbirleri alır.
2. Sözleşme'nin 38.maddesinin ikinci fıkrasına göre
dostane çözüm görüşmeleri gizlidir ve tarafların ihtilaflı yargılamadaki
savlarını etkilemez. Bir dostane çözüme ulaşılması girişimleri çerçevesinde
yapılan herhangi bir muhaberata veya sözlü iletiye ve herhangi bir öneriye
veya kabule, ihtilaflı yargılama sırasında atıfta bulunulamaz veya
dayanılamaz.
3. Daire, tarafların bir dostane çözüm üzerinde
anlaştıkları konusunda Yazı İşleri Müdürü tarafından bilgilendirilecek
olursa, ulaşılan çözümün Sözleşme ve bağlı protokollerde tanımlanan insan
haklarına saygı esasına dayanan bir çözüm olduğunu belirledikten sonra,
İçtüzüğün 44.maddesinin ikinci fıkrasına göre davanın düşmesine karar verir.
BÖLÜM IV
Duruşmalar
Madde 63
(Duruşmanın yürütülmesi)
1. Duruşmaları Daire Başkanı yönetir ve Devletin
temsilcileri, avukatları ve danışmanları ile tarafların avukatları ve
danışmanlarının konuşma düzenini tespit eder.
2. İçtüzüğün 42.maddesine göre Daire, delegasyonu
tarafından bir olay saptama duruşması yapılacak olması halinde, delegasyon
başkanı duruşmayı yürütür ve delegasyon, Sözleşme veya İçtüzük tarafından
Daireye verilen yetkileri kullanır.
Madde 64
(Duruşmaya gelmeme)
Yeterli sebep göstermeksizin taraflardan birinin
duruşmaya gelmemesi halinde, Daire, duruşmaya devam etmenin adaletin gereği
gibi dağıtılmasıyla bağdaşabileceğine ikna olduğu takdirde, duruşmaya devam
edebilir.
Madde 65
(Tanıkların, uzmanların ve diğer kişilerin duruşmaya
davet edilmeleri, duruşmaya gelme masrafları)
1. Dairenin ve Daire Başkanının dinlenmesine karar
verdiği tanıklar, uzmanlar veya diğer kişiler, Yazı İşleri Müdürü tarafından
davet edilirler.
2. Davetiyede şunlar belirtilir;
(a) davet ile bağlantılı dava;
(b) araştırmanın, uzman görüşünün veya Daire veya Daire
Başkanının karar verdiği diğer tedbirin konusu;
(c) davet edilen kişiye ödeme yapılması için alınmış olan
kararlar.
3. İlgili kişilerin, bir başvurucunun veya davalı
Sözleşmeci Devletin talebi veya namına duruşmaya gelecek olmaları halinde,
Daire aksine karar vermedikçe, duruşmaya gelme masrafları o Tarafça
karşılanır. Diğer durumlarda Daire, bu masrafların Avrupa Konseyi tarafından
mı karşılanacağına yoksa kişinin duruşmaya gelmesini talep eden başvurucuya
mı veya üçüncü tarafa mı yükleneceğine karar verir. Her halükarda bu
masraflar, Daire Başkanı tarafından tayin edilir.
Madde 66
(Tanık veya uzmanların yemin etmeleri veya and
içmeleri)
1. Her tanık, kimliği tespit edildikten sonra ve tanık
ifadesi vermeden önce aşağıdaki yemini eder ve and içer:
"Gerçeği, sadece gerçeği söyleyeceğime ve gerçekten başka
bir şey söylemeyeceğime namusum ve şerefim üzerine yemin ederim" veya "and
içerim".
Bu beyan tutanağa geçirilir.
2. Her uzman, kimliği tespit edildikten sonra ve görevini
yapmaya başlamadan önce, aşağıdaki yemini eder veya andı içer:
"Bir uzman olarak görevimi şerefime uygun ve vicdanıma
dayanarak yapacağıma "yemin ederim" veya "and içerim".
Bu beyan tutanağa geçirilir.
3. Bu yemin veya and, Daire Başkanı önünde veya bir
yargıç önünde veya Başkan tarafından tayin edilen bir kamu görevlisi önünde
alınabilir.
Madde 67
(Tanığa veya uzmana itiraz; bilgi edinmek için
bir kişinin dinlenmesi)
Bir kimsenin tanıklığına veya uzmanlığına yapılan
itirazdan doğan uyuşmazlık hakkında Daire karar verir. Daire, tanık olarak
dinleyemeyeceği bir kişiyi, bilgi edinme amacıyla dinleyebilir.
Madde 68
(Duruşmada soru sorma)
1. Herhangi bir yargıç, Devlet temsilcilerine,
başvurucuya, tanıklara ve uzmanlara ve Daire önündeki duruşmaya gelen
herhangi bir kişiye soru sorabilir.
2. Tanıklar, uzmanlar ve 42.maddenin birinci fıkrasında
belirtilen diğer kişiler, Daire başkanının denetiminde, Devlet temsilcileri
ve tarafların avukatları veya danışmanları tarafından sorgulanabilirler.
Sorulan bir sorunun, konuyla ilgisi bulunmadığı şeklindeki itiraz hakkında
Daire Başkanı karar verir.
Madde 69
(Duruşmaya gelmeme, ifade vermeme veya yalan
beyanda bulunma)
Usulüne göre duruşmaya davet edilmiş bir tanık veya diğer
bir kişi, geçerli bir mazereti olmaksızın duruşmaya gelmez veya beyanda
bulunmayı reddederse, Daire başkanının isteği üzerine Yazı İşleri Müdürü bu
durumu tanığın veya diğer kişinin egemenliğine tabi olduğu Sözleşmeci
Devlete bildirir. Dairenin görüşüne göre bir tanık veya uzman, İçtüzüğün
66.maddesindeki yemin veya andı ihlal ettiği taktirde aynı hüküm uygulanır.
Madde 70
(Duruşma tutanakları)
1. Dairenin karar vermesi halinde Yazı İşleri Müdürü,
duruşma tutanaklarının hazırlanmasından sorumludur. Tutanakta şunlar yer
alır:
(a) Dairenin duruşmadaki kompozisyonu;
(b) Mahkeme önüne çıkan kişilerin, yani Devlet
temsilcilerinin, taraf avukatlarının ve danışmanlarının ve duruşmaya katılan
üçüncü tarafın bir listesi;
(c) dinlenen her bir tanığın, uzmanın veya diğer kişinin
adları, soyadları, kim oldukları ve adresleri;
(d) beyanların, sorulan soruların ve verilen yanıtların
metinleri;
(e) duruşma sırasında Daire veya Daire Başkanı tarafından
verilen kararların metinleri.
2. Tutanakların tümü veya bir kısmı resmi olmayan
dillerden birinde ise, Dairenin kararı üzerine Yazı İşleri Müdürü
tutanakların resmi dilerden birine çevrilmesini sağlar.
3. Daire Başkanının veya Yazı İşleri Müdürünün kontrolüne
tabi olarak, tutanaklar üzerinde düzeltme yapmaları için tarafların
temsilcilerine tutanakların birer kopyası verilir, ancak tutanaklar üzerinde
söylenen sözlerin anlamını ve konuyla ilgisini değiştirecek değişiklikler
yapılamaz. Yazı İşleri Müdürü, Daire Başkanının talimatına göre, bu amaçla
verilen izne zaman sınırı koyabilir.
4. Tutanaklar düzeltildikten hemen sonra Başkan ve Yazı
İşleri Müdürü tarafından imzalanır ve onaylı belge haline gelir.
Bölüm VII
Büyük Daire önündeki yargılama
Madde 71
(Usuli hükümlerin uygulanabilirliği)
Daireler önündeki yrgılamayı düzenleyen hükümler, gerekli
değişikliklerle birlikte (mutadis mutandis) Büyük Daire önündeki yargılamada
da uygulanır.
Madde 72
(Bir Dairenin yargılama yetkisini Büyük Daireye
bırakması)
1. Bir Dairenin, görmekte olduğu bir davada Sözleşme veya
bağlı Protokollerin yorumlanmasını etkileyen ciddi bir sorunun ortaya
çıkması veya Dairenin önündeki sorunun çözümü Mahkeme'nin daha önceki bir
içtihadı ile bağdaşmayacak bir sonuç yaratacak olması halinde davanın
taraflarından biri, bu maddenin ikinci fıkrasına göre itiraz etmediği
taktirde Daire, hüküm vermeden önce herhangi bir aşamada, yargılama
yetkisini Büyük Daireye bırakabilir. Yargılama yetkisini bırakma kararı için
gerekçe gösterme zorunluluğu yoktur.
2. Yazı İşleri Müdürü, Dairenin yargılama yetkisini
bırakma niyetinde olduğunu taraflara bildirir. Taraflar, bu bildirimin
yapılmasından itibaren bir ay içinde usulüne göre gerekçeli olarak Yazı
İşleri Müdürlüğüne itiraz dilekçesi verebilirler. Bu şartları taşımayan bir
itiraz, Daire tarafından gerekçesiz kabul edilir.
Madde 73
(Taraflardan birinin, davanın Büyük Daireye
gönderilmesi talebi)
1. Davanın taraflarından biri istisnai olarak
Sözleşme'nin 43.maddesine göre, bir Daire tarafından hükmün verilmesi
tarihinden itibaren üç ay içinde, davanın Büyük Daireye gönderilmesine
ilişkin Yazı İşleri Müdürüne yazılı bir talepte bulunabilir. Bu talepte,
Sözleşme ve ona bağlı Protokollerin yorumlanmasını ve uygulanmasını
etkileyen ciddi sorunun veya Büyük Daire tarafından incelenmesinin gerekli
olduğu düşünülen genel nitelikte ciddi sorunun ne olduğu belirtilir.
2. İçtüzüğün 24.maddesinin altıncı bendine göre kurulan
Büyük Daireden beş kişilik bir kurul, bu talebi yalnızca dosya içindeki
belgelere dayanarak inceler. Bu kurul sadece, davada böyle bir sorunun veya
konunun ortaya çıktığını düşünmesi halinde talebi kabul eder. Talebin
reddedilmesi halinde gerekçe gösterilmesi zorunluluğu yoktur.
3. Kurulun talebi kabul etmesi halinde, Büyük Daire dava
hakkında, bir hüküm şeklinde karar verir.
BÖLÜM VIII
SONKARARLAR
Madde 74
(Sonkararın içeriği)
1. Sözleşme'nin 42 ve 44.maddelerinde sözü edilen bir
sonkararda şunlar yer alır:
(a) İlgili Daireyi oluşturan Daire Başkanı ve diğer
yargıçların adları ile Yazı İşleri Müdürü ve Müdür Yardımcılarının adları;
(b) kararın alındığı ve açıklandığı tarihler;
(c) tarafların durumu;
(d) Devlet temsilcilerinin ve tarafların avukatlarının
veya danışmanlarının adları;
(e) izlenen usulün bir dökümü;
(f) davanın maddi olayları;
(g) tarafların yaptıkları sunuşların bir özeti;
(h) hükmün hukuki gerekçeleri;
(ı) hükmün fıkraları;
(h) eğer verilmiş ise masraflar hakkındaki karar;
(k) çoğunluğu oluşturan yargıçların sayısı;
(j) gerekli ise, hangi metnin orijinal olduğunun
belirtilmesi.
2. Davanın görülmesinde yer alan bir yargıcın, karara
kendi ayrık görüşünü, aynı yöndeki görüşünü ve muhalif görüşünü veya kısa
bir muhalefet beyanı ekleme hakkına sahiptir.
Madde 75
(Adil karşılık konusundaki karar)
1. Daire, bir davada Sözleşme'nin ihlal edildiği sonucuna
vardığı takdirde, İçtüzüğün 60.maddesine göre Sözleşme'nin 41.maddesinin
uygulanması istenmiş ise ve bu sorun karara hazır ise, aynı karar içinde
Sözleşme'nin 41.maddesinin uygulanması konusunda da bir karar verir; sorun
karara hazır değilse Daire bu sorunu tamamen veya kısmen saklı tutar ve
usuli işlemlere geçer.
2. Sözleşme'nin 41.maddesinin uygulanmasıyla ilgili karar
verilirken, Daire mümkün olduğu kadar bu davanın esası hakkında karar vermiş
olan yargıçlardan oluşur. İlk Daireyi oluşturmak mümkün olmazsa, Mahkeme
Başkanı Daireyi kura çekerek tamamlar veya yeniden oluşturur.
3. Daire, Sözleşme'nin 41.maddesine göre adil karşılığa
hükmederken, tayin edilen süre içinde bir çözüme ulaşılamadığı takdirde
hükmedilen miktara faiz uygulanmasına karar verebilir.
4. Zarar gören taraf ile zarardan sorumlu Sözleşmeci
Devlet arasında bir anlaşmaya varıldığı hakkında Mahkeme'ye bilgi gelecek
olursa, Mahkeme varılan bu anlaşmanın hakkaniyete uygunluğunu araştırır ve
anlaşma hakkaniyete uygun ise, İçtüzüğün 44.maddesinin ikinci fıkrasına göre
davanın düşmesine karar verir.
Madde 76
(Sonkararın dili)
1. Mahkeme bir sonkararın her iki resmi dilde de
yazılmasına karar vermedikçe, bütün sonkararlar ya İngilizce ya da Fransızca
olarak verilir. Verilen sonkararlar kamuya açıktır.
2. Bu sonkararlar, İçtüzüğün 78.maddesine göre
Mahkeme'nin resmi yayınları arasında Mahkeme'nin her iki resmi dilinde
yayınlanır.
Madde 77
(Kararın imzalanması, açıklanması ve tebliği)
1. Sonkararlar, Daire Başkanı ve Yazı İşleri Müdürü
tarafından imzalanır.
2. Sonkararlar, Daire Başkanı veya görevlendirilen diğer
bir yargıç tarafından aleni bir duruşmada okunabilir. Devlet temsilcileri
ile tarafların temsilcileri bu duruşmanın tarihi hakkında belirli bir süre
önce bilgilendirilir. Aksi takdirde bu maddenin üçüncü fıkrasında
öngörüldüğü şekilde tebliğ edilen sonkarar, bu kararın tefhimini oluşturur.
3. Sonkarar, Bakanlar Komitesi'ne iletilir. Yazı İşleri
Müdürü sonkararın onaylı birer örneğini taraflara, Avrupa Konseyi Genel
Sekreteri'ne, üçüncü tarafa ve doğrudan ilgili üçüncü kişilere gönderir.
Orijinal kopya usulüne göre imzalanıp mühürlenerek Mahkeme'nin arşivinde
saklanır.
Madde 78
(Sonkararların ve diğer belgelerin yayınlanması)
Sözleşme'nin 44.maddesinin üçüncü fıkrasına göre,
Mahkeme'nin kesinleşen sonkararları, Yazı İşleri Müdürü'nün sorumluluğu
altında, uygun biçimde yayınlanır. Yazı İşleri Müdürü ayrıca, yayınlanması
Mahkeme Başkanı tarafından yararlı görülen seçilmiş sonkararların,
kararların ve belge metinlerinin yayınlanmasından da sorumludur.
Madde 79
(Sonkararın yorumlanması talebi)
1. Taraflardan biri, sonkararın açıklanmasından itibaren
bir yıl içinde sonkararın yorumlanması talebinde bulunabilir.
2. Bu talep Yazı İşleri Müdürlüğüne gönderilir. Talepte,
sonkararın yorumlanması istenen hüküm fıkrası veya fıkraları açıkça
belirtilir.
3. Esas hakkında karar vermiş olan Dairenin kendisi,
sonkararın yorumlanmasını gerektirecek bir husus bulunmadığı gerekçesiyle
yorumlama talebini reddedebilir. İlk Daireyi oluşturmak mümkün değilse,
Mahkeme Başkanı kura çekerek Daireyi tamamlar veya yeniden oluşturur.
4. Daire bu talebi reddetmezse, Yazı İşleri Müdürü talebi
diğer tarafa veya taraflara gönderir ve Daire Başkanı tarafından tayin
edilen süre içinde yazılı mütalaalarını sunmaya davet eder. Dairenin bir
duruşma yapmaya karar vermesi halinde, Daire Başkanı duruşma için gün de
tayin eder. Daire, hüküm şeklinde bir karar verir.
Madde 80
(Sonkararın düzeltilmesi talebi)
1. Taraflardan biri, niteliği gereği sonkarar üzerinde
belirleyici bir etkisi olan ve kararın tefhim edildiği tarihte Mahkeme
tarafından bilinmeyen ve kendisi tarafından da bilinmesi mümkün olmayan bir
olayın varlığını öğrendiği takdirde, bu olayı öğrendiği tarihten itibaren
altı ay içinde Mahkeme'den kararın düzeltilmesini talep edebilir.
2. Bu talepte hangi kararın düzeltilmesinin istendiği
belirtilir ve birinci fıkrada aranan şartlara uyulduğunu göstermek için
gerekli bilgilere yer verilir. Bu talebi destekleyen bütün belgelerin bir
kopyası eklenir. Bu talep ve destekleyici belgeler, Yazı İşleri tarafından
dosyaya konur.
3. Esas hakkında kararı veren Dairenin kendisi, bu
talebin incelenmesi için bir sebep bulunmadığı gerekçesiyle talebi
reddedebilir. İlk Daireyi oluşturmak mümkün olmadığı takdirde, Mahkeme
Başkanı kura çekerek Daireyi tamamlar veya yeniden oluşturur.
4. Daire bu talebi reddetmezse, Yazı İşleri Müdürü talebi
diğer tarafa veya taraflara gönderir ve Daire Başkanı tarafından tayin
edilen süre içinde yazılı mütalaalarını bildirmeye davet eder. Dairenin bir
duruşma yapılmasına karar vermesi halinde, Daire Başkanı duruşma günü tayin
eder. Daire, hüküm şeklinde bir karar verir.
Madde 81
( Kararlardaki ve sonkararlardaki hataların
giderilmesi)
Sonkararların düzeltilmesi ve başvuruların yeniden
görülmesiyle ilgili hükümler saklı kalmak kaydıyla Mahkeme, bir kararı veya
sonkararı açıkladığı tarihten itibaren bir ay içinde kendi isteğiyle veya
taraflardan birinin talebi üzerine yazım hatalarını, hesap hatalarını ve
açık yanlışlıkları giderebilir.
Bölüm IX
İstişari Mütalaalar
Madde 82
Mahkeme, istişari mütalaalarla ilgili yargılamalarda,
Sözleşme'nin 47, 48 ve 49.maddelerine ilave olarak aşağıdaki hükümleri
uygular. Mahkeme ayrıca, bu İçtüzüğün uygulanmasını uygun gördüğü diğer
hükümlerini de uygular.
Madde 83
İstişari mütalaa talebi Yazı İşleri Müdürlüğüne
gönderilir. Bu talepte Mahkeme'nin görüşü istenen sorun tam ve açık bir
biçimde belirtilir ve ayrıca şunlar yer alır:
(a) Bakanlar Komitesi'nin; Sözleşme'nin 47.maddesinin
üçüncü fıkrasında belirtilen kararını kabul tarihi;
(b) Mahkeme'nin isteyeceği açıklamaları vermek üzere
Bakanlar Komitesi tarafından görevlendirilmiş kişi veya kişilerin adları ve
adresleri.
Sorunu izah etmeye yarayabilecek bütün belgeler talebe
eklenir.
Madde 84
1. Talebi alan Yazı İşleri Müdürü, talebin birer
kopyasını Mahkeme'nin bütün üyelerine iletir.
2. Yazı İşleri Müdürü, Mahkeme'ye gönderecekleri yazılı
görüşleri Mahkeme'nin alabileceğini Sözleşmeci Devletlere bildirir.
Madde 85
1. Mahkeme Başkanı yazılı görüşlerin ve diğer belgelerin
verilmesi için bir süre tayin eder.
2. Yazılı görüşler ve diğer belgeler Yazı İşleri
Müdürlüğüne gönderilir. Yazı İşleri Müdürü bunların birer kopyasını
Mahkeme'nin bütün üyelerine, Bakanlar Komitesi'ne ve her bir Sözleşmeci
Devlete iletir.
Madde 86
Mahkeme Başkanı yazılı usulün tamamlanmasından sonra, bir
duruşma yaparak, yazılı görüşlerini sunmuş olan Sözleşmeci Devletlere bu
görüşlerini daha fazla geliştirmelerine fırsat verilmesinin gerekli olup
olmadığına karar verir.
Madde 87
Mahkeme, bir istişari mütalaa talebinin, Sözleşme'nin 47.
maddesinde tanımlanan danışılma yetkisi içinde olmadığını düşündüğü
taktirde, bu durumu gerekçeli kararında belirtir.
Madde 88
1. İstişari mütalaalar Büyük Daire tarafından
oyçokluğuyla verilir. Bu mütalaalarda çoğunluğu oluşturan yargıç sayısı
belirtilir.
2. Bir yargıç dilediği taktirde, Mahkeme'nin görüşünden
ayrı olan kendi görüşünü, destekleyici görüşünü veya karşı görüşünü
ekleyebilir.
Madde 89
İstişari mütalaa, Bakanlar Komitesi'ne ve her bir
Sözleşmeci Devlete önceden haber verildikten sonra, Mahkeme Başkanı veya
görevlendirilen bir yargıç tarafından açık duruşmada resmi dillerden birinde
okunur.
Madde 90
Mütalaa veya 87.maddeye göre verilen bir karar, Mahkeme
Başkanı ve Yazı İşleri Müdürü tarafından imzalanır. Usulüne göre imzalanan
veya mühürlenen orijinal metin Mahkeme arşivinde saklanır. Yazı İşleri
Müdürü bunun onaylı birer örneğini Sözleşmeci Devletlere ve Avrupa Konseyi
Genel Sekreteri'ne gönderir.
Bölüm X
Adli Yardım
Madde 91
1. Daire Başkanı, ya Sözleşme'nin 34.maddesine göre
başvuru yapan başvurucunun talebi üzerine ya da kendi isteğiyle, İçtüzüğün
54.maddesinin üçüncü fıkrasının (b) bendine göre davalı Sözleşmeci
Devletten, başvurunun kabuledilebilirliği hakkında yazılı görüşleri alındığı
veya sunuş yapmaları için belirlenen süre dolduğu anda, başvurucuya davasını
sunmasıyla bağlantılı olarak ücretsiz adli yardım sağlanmasına karar
verebilir.
2. Başvurucuya davasını Daire önünde sunması için verilen
adli yardım İçtüzüğün 96.maddesi saklı kalmak kaydıyla, kendisinin Büyük
Daire önünde temsil edilmesi sırasında da devam eder.
Madde 92
Adli yardım sadece, Daire Başkanının aşağıdaki noktalar
bakımından ikna olması halinde verilir:
(a) Daire önünde davanın gereği gibi görülmesi için adli
yardımın verilmesinin gerekli olması;
(b) yüklenilen masrafların tamamını veya bir kısmını
karşılamak için başvurucunun yeterli mali imkanının bulunmaması.
Madde 93
1. Yüklenilen masrafların tamamının veya bir kısmının
karşılanması için başvurucuların yeterli mali imkanının bulunup
bulunmadığını belirlemek için, başvuruculardan gelirlerini, malvarlıklarını
ve bakmakla yükümlü oldukları kimseler adına yüklendikleri mali taahhütleri
veya diğer mali yükümlülüklerini beyan edecekleri bir form doldurmaları
istenir. Bu beyan yetkili ulusal makam veya merciler tarafından tasdik
edilir.
2. İlgili Sözleşmeci Devletten bu konuda yazılı görüş
bildirmesi istenir.
3. Yukarıdaki birinci ve ikinci fıkralardaki bilgiler
alındıktan sonra, Daire Başkanı adli yardım sağlanıp sağlanamaması konusunda
karar verir. Yazı İşleri Müdürü tarafları durumdan haberdar eder.
Madde 94
1. İçtüzüğün 36.maddesinin dördüncü fıkrasına göre
atanmış avukatların ve diğer kişilerin ücretleri ödenir. Bu şekilde birden
fazla temsilci varsa, bu kişilere ücretleri ödenir.
2. Adli yardım sadece temsilcilerin ücretlerini değil,
ama aynı zamanda başvurucu veya atanmış temsilci tarafından yüklenilen
yolculuk ve iaşe masraflarını ve gerekli diğer masrafları da kapsar.
Madde 95
Adli yardım kararı verilmesi üzerine Yazı İşleri Müdürü;
(a) yürürlükteki adli yardım tarifesine göre ödenecek
ücretin oranını;
(b) masraflar için ödenme düzeyini belirler.
Madde 96
Daire Başkanı, İçtüzüğün 92.maddesindeki şartların artık
bulunmadığına kanaat getirdiği her an, adli yardım verilmesi kararını
kaldırabilir veya değiştirebilir.
BAŞLIK III
GEÇİCİ HÜKÜMLER
Madde 97
(Yargıçların görev süreleri)
Sözleşme'nin 11. Protokolünün yürürlüğe girdiği tarihte
Mahkeme üyesi olan yargıçların görev süreleri, Protokolün yürürlüğe girme
tarihinden hesaplanır.
Madde 98
(Bölüm başkanlıkları)
Sözleşme'nin 11. Protokolünün yürürlüğe girmesinden
itibaren üç yıl için,
(a) aynı anda Mahkeme Başkan Yardımcıları olmayan iki
bölümün başkanları ve Bölüm Başkan Yardımcıları, on sekiz aylık bir süre
için seçilirler;
(b) Bölümlerin Başkan Yardımcıları hemen yeniden
seçilmeyebilirler.
Madde 99
(Mahkeme ve Komisyon ile ilişkiler)
1. Sözleşmenin 11. Protokolünün 5.maddesinin dördüncü ve
beşinci fıkralarına göre Mahkeme önüne getirilen davalarda Mahkeme, davanın
görülmesi sırasında Komisyon'dan bir veya birden fazla üyesini temsilci
olarak görevlendirilmesini isteyebilir.
2. Yukarıdaki fıkrada sözü edilen davalarda Mahkeme,
Sözleşme'nin eski 31.maddesine göre Komisyon'un kabul ettiği raporu dikkate
alır.
3. Daire Başkanı aksine karar vermedikçe, davanın Mahkeme
önüne getirilmesinden sonra en kısa süre içinde sözü edilen Komisyon raporu
Yazı İşleri Müdürü tarafından aleni duruma getirilir.
4. Daire Başkanı aksine karar vermedikçe, 11.Protokolün
5.maddesinin ikinci ve beşinci fıkralarına göre Mahkeme önüne getirilen
davaların, Komisyon'daki dava dosyasının geri kalan bölümü, bütün dilekçeler
de dahil, gizliliğini sürdürür.
5. Komisyon'un delileri topladığı ve fakat Sözleşmenin
eski 31.maddesine göre bir raporu henüz kabul edemediği davalarda Mahkeme,
duruşma tutanaklarını, belgeleri ve Komisyon delegelerinin yaptıkları
soruşturmadan edindikleri görüşleri dikkate alır.
Madde 100
(Daire ve Büyük Daire yargılamaları)
1. Sözleşme'nin 11. Protokolünün 5. maddesinin dördüncü
fıkrasına göre Mahkeme önüne getirilen davalarda, Büyük Dairenin İçtüzüğün
24.maddesinin altıncı fıkrasına göre oluşturulan bir kurulu, dava
dosyalarının sadece varolan içeriğine dayanarak, dava hakkında bir Dairenin
mi yoksa Büyük Dairenin mi karar vereceğini tespit eder.
2. Dava hakkında Daire tarafından karar verilmesi
halinde, karar 11.Protokolün 5. maddesinin dördüncü fıkrasına göre
kesinleşir ve İçtüzüğün 73. maddesi uygulanmaz.
3. 11. Protokolün 5. maddesinin beşinci fıkrasına göre
Mahkemeye gelen davalar, Mahkeme Başkanı tarafından Büyük Daireye
gönderilir.
4. 11. Protokolün 5. maddesinin beşinci fıkrasına göre
Büyük Daireye gönderilen her dava için Büyük Daire, İçtüzüğün 24. maddesinin
üçüncü fıkrasında sözü edilen grupların birinden rotasyonla görevlendirilen
yargıçlarla tamamlanır.
Madde 101
(Adli yardım verilmesi)
İçtüzüğün 96. maddesi saklı kalmak kaydıyla, Sözleşme'nin
11.Protokolünün 5. maddesinin ikinci, üçüncü, dördüncü ve beşinci
fıkralarına göre Mahkeme önüne getirilmiş davalarda Komisyon veya eski
Mahkeme önündeki yargılama için adli yardım sağlanmasına dair verilmiş bir
karar, başvurucunun Mahkeme önündeki temsili bakımından devam eder.
Madde 102
(Sonkararı düzeltme veya yorumlama talebi)
1. Taraflardan biri eski Mahkeme tarafından verilmiş olan
bir kararın yorumlanması veya düzeltilmesi talebinde bulunması halinde,
Mahkeme Başkanı duruma göre İçtüzüğün 51 veya 52. maddelerinde belirtilen
koşullara göre Bölümlerden birini bu taleple görevlendirir.
2. İlgili Bölümün Başkanı, İçtüzüğün 79 ve 80.
maddelerinin üçüncü fıkralarını dikkate almaksızın, bu talebi incelemek
üzere yeni bir Daire oluşturur.
3. Oluşturulacak Dairede aşağıdaki kişiler re'sen (ex
officio) yer alır:
(a) Bölüm Başkanı ve ilgili Bölümün üyesi olup
olmadıklarına bakılmaksızın,
(b) ilgili Sözleşmeci Devlet bakımından seçilmiş yargıç
veya bu yargıç bulunamıyorsa, İçtüzüğün 29.maddesine göre atanmış bir
yargıç;
(c) kararı veren eski Mahkeme'de ilk Dairenin üyesi olup
halen Mahkeme yargıcı olan yargıç.
4. (a) Dairenin diğer üyeleri, ilgili bölümün üyeleri
arasından kura çekmek sureti ile Bölüm Başkanı tarafından görevlendirilir.
(b) Bu suretle görevlendirilmemiş olan Bölümün diğer
üyeleri, yedek yargıçlar olarak davada yer alır.
BAŞLIK IV
SON HÜKÜMLER
Madde 103
(Bir hükmün değiştirilmesi veya uygulanmaması)
1. İçtüzüğün bir maddesi, Mahkeme genel kurulunda ele
alınması için verilen bir önerge üzerine, bu önergenin Mahkeme'nin bütün
üyelerinin üçte ikisi tarafından kabul edilmesinden sonra değiştirilebilir.
Bir önerge, Mahkeme'nin bu önergeyi tartışacağı oturum tarihinden en az bir
ay önce Mahkeme Yazı İşleri Müdürüne yazılı olarak verir. Yazı İşleri
Müdürü, böyle bir önergeyi aldıktan sonra mümkün olan en kısa süre içinde
bütün Mahkeme üyelerini bilgilendirir.
2. Mahkeme'nin iç işleyişi ile ilgili bir maddenin
uygulanması, önceden bildirilmeyen bir önerge üzerine, ilgili Dairenin
oybirliği ile alacağı bir kararla durdurulabilir. Bir maddenin
uygulanmasının durdurulması, bu durdurma ile gözetilen bir amacın elde
edilmesi ile sınırlı tutulur.
Madde 104
(İçtüzüğün yürürlüğe girmesi)
Bu İçtüzük 1 Kasım 1998 tarihinde yürürlüğe girer.
