HEKİMLİK MESLEK ETİĞİ
KURALLARI
TTB 47. Genel
Kurulunda kabul edilmiştir.
(10-11
Ekim 1998)
Kendilerini her
zaman dünya hekimliğinin bir parçası olarak gören; Türkiye
Cumhuriyeti toprakları üzerinde ulusal, evrensel ve çağdaş bir
sorumluluk ve hizmet anlayışına sahip bulunan, hekimlik mesleğinin,
içinde yer aldığı toplumsal ve kültürel koşullardan
soyutlanmayacağının bilinci ile insanın sahip olduğu olanakları
geliştirebilmesinin en temel koşulunun onun bedensel ve ruhsal
sağlığı olduğunun bilincini taşıyan bu ülkenin hekimleri; dünyadaki
ve Türkiye'deki toplumsal ve bilimsel değişimler göz önünde
bulundurularak ve çeşitli platformlarda tartışılarak oluşturulan
Hekimlik Meslek Etiği Kuralları'na bağlılıklarını bildirmekle,
insana insan olarak hizmet etmenin yüce onurunu
taşırlar.
BİRİNCİ
BÖLÜM
(Amaç,
Kapsam ve
Tanımlar)
Amaç:
Madde:1-
Bu kuralların amacı, hekimlerin mesleklerinin gereklerini yerine
getirirken uymaları zorunlu olan hekimlik meslek etiği kurallarını
belirlemektir.
Kapsam:
Madde:2-
Türkiye'de hekimlik yapma hakkını kazanmış olup mesleğini uygulayan
tüm hekimler bu kurallar
kapsamındadır.
Dayanak:
Madde:3-
Bu kurallar bütünü 6023 sayılı yasanın 59/g maddesine dayanılarak
hazırlanmıştır.
Tanımlar:
Madde:4-
Bu metinde geçen;
a)Bakanlık
deyimi; Sağlık Bakanlığı'nı
b)Hekim
deyimi; tıp doktorlarını,
c)Hekim
örgütü deyimi; Türk Tabipleri
Birliği'ni
ifade
eder.
İKİNCİ
BÖLÜM
(Genel Kural
ve
İlkeler)
Hekimin
Görev ve
Ödevleri:
Madde:5-
Hekimin öncelikli görevi, hastalıkları önlemeye ve bilimsel
gerekleri yerine getirerek hastaları iyileştirmeye çalışarak insanın
yaşamını ve sağlığını korumaktır. Meslek uygulaması sırasında insan
onurunu gözetmesi de, hekimin öncelikli ödevidir. Hekim, bu
yükümlülüklerini yerine getirebilmek için, gelişmeleri yakından
izler.
Etik
İlkeler:
Madde:6-
Görevlerini yerine getirirken, hekimin uyması gereken evrensel tıbbi
etik ilkeleri yararlılık, zarar vermeme, adalet ve özerklik
ilkeleridir.
Hekimin
Yansızlığı:
Madde:7-
Hekim görevlerini her durumda hastaları arasındaki siyasal görüş,
sosyal durum, dini inanç, milliyet, etnik köken, ırk, cinsiyet, yaş,
toplumsal ve ekonomik durum ve benzeri farklılıkları gözetmeksizin
yerine getirmekle
yükümlüdür.
Vicdani ve
Mesleki
Kanı:
Madde:8-
Hekim, mesleğini uygularken vicdani ve mesleki bilimsel kanaatine
göre hareket eder.
Sır
Saklama
Yükümlülüğü:
Madde:9-
Hekim, hastasından mesleğini uygularken öğrendiği sırları
açıklayamaz. Hastanın ölmesi ya da o hekimle ilişkisinin sona
ermesi, hekimin bu yükümlülüğünü ortadan
kaldırmaz.
Hastanın onam vermesi ya
da sırrın saklanmasının hasta ya da öteki insanların yaşamını
tehlikeye sokması durumunda, hastanın kişilik haklarının
zedelenmemesi koşuluyla, hekim bu sırrı saklamakla yükümlü
değildir.
Yasal zorunluluk
durumlarında hekimin rapor düzenlemesi de, meslek sırrının
açıklanması anlamına gelmez.
Hekim,
tanık ya da bilirkişi olarak mahkemeye çağrıldığında olayın meslek
sırrı olduğunu ileri sürerek bu görevlerinden
çekilebilir.
Acil
Yardım:
Madde:10-
Hekim, görevi ve uzmanlığı ne olursa olsun, gerekli tıbbi
girişimlerin yapılamadığı acil durumlarda, ilk yardımda
bulunur.
Ticari Amaç ve
Reklam
Yasağı:
Madde:11-
Hekim, mesleğini uygularken reklam yapamaz, ticari reklamlara araç
olamaz, çalışmalarına ticari bir görünüm veremez; insanları
yanıltıcı, paniğe düşürücü, yanlış yönlendirici, meslektaşlar
arasında haksız rekabete yol açıcı davranışlarda bulunamaz. Hekim,
yayın araçlarıyla yapacağı duyurularda varsa, Tababet Uzmanlık
Tüzüğü'ne göre kabul edilmiş olan uzmanlık alanını, çalışma gün ve
saatlerini bildirebilir. Tabela ve benzeri tanıtım araçlarının biçim
ve boyutları yerel tabip odası tarafından
saptanır.
Meşru ve
Yasak
Yöntemler:
Madde:12-
Hekim mesleğini yerine getirirken, bilimsel ve çağdaş tanı ve tedavi
yöntemleriyle koruyucu hekimlik ilkelerini göz önünde bulundurur;
hastalarının tanı ve tedavisinde bilimsel olmayan yöntemleri
uygulayamaz. Hekim, gerekli bilimsel aşamalardan geçip
ruhsatlandırılmamış kimyasal, farmakolojik, biyolojik maddeleri ilaç
olarak
kullanamaz.
Hekimliğin
Kötü Uygulanması
(Malpractice):
Madde:13-
Bilgisizlik, deneyimsizlik ya da ilgisizlik nedeniyle bir hastanın
zarar görmesi "hekimliğin kötü uygulaması" anlamına
gelir.
Aracılık Etme ve
Aracıdan Yararlanma
Yasağı:
Madde:14-
Hekim öteki hekimlere veya tetkik-tedavi kuruluşlarına maddi çıkar
karşılığı hasta gönderemez. Hekim, hasta sağlamak amacıyla aracı
kişilerden
yararlanamaz.
Endüstri
ile İlişkilerde Çıkar Sağlama
Yasağı:
Madde:15-
Hekimler endüstri kuruluşları ile hiçbir çıkar ilişkisi kuramazlar.
Bilimsel araştırmalar ve eğitime yönelik ilişkiler ise, şeffaf ve
kurumsal olmalıdır. Bu ilişkilerde Türk Tabipleri Birliği'nin
hazırladığı "Hekim ve İlaç Tanıtım İlkeleri"
geçerlidir.
ÜÇÜNCÜ
BÖLÜM
(Hekimler Arası
İlişkiler)
Meslektaşlar
Arasında
Saygı:
Madde:16-
Hekim, kendi meslektaşları ve insan sağlığı ile uğraşan öteki meslek
mensupları ile iyi ilişkiler kurar, meslektaşlarına veya tedavi
ekibinin bir başka üyesine karşı küçük düşürücü davranışlarda
bulunamaz.
Mesleki
Dayanışma:
Madde:17-
Hekim, meslektaşlarını mesleki yönden onur kırıcı ve haksız
saldırılara karşı
korur.
Yetkinlik Dışı
Faaliyet
Yasağı
Madde:18-
Hekim tıbbi görevlerini yerine getirirken, gecikmenin hasta yaşamını
tehdit edebileceği zorunlu durumlar dışında özel bilgi, beceri
gerektiren bir girişimde
bulunamaz.
Danışım(Konsültasyon)
ve Ekip
Çalışması:
Madde:19-
Danışım ve ekip çalışması sürecinin düzenli işleyebilmesi ve bir
hekim hakkı olarak yaşama geçirilebilmesi
için;
a)Hasta izlemi sırasında,
değişik uzmanlık alanlarının görüş ve uygulamalarına gereksinim
doğduğunda, tedaviyi yürüten hekim durumu hasta ve/veya yakınlarına
bildirmelidir. Konsültasyonu hastanın tedaviyi yürüten hekimi yazılı
olarak ister. Yazılı istemde hastanın özellikleri, konsültasyon
isteğinin nedenleri açık ve anlaşılır biçimde
belirtilir.
b)Konsültasyon
sürecinde konsültan hekim de, hastanın sürekli hekimi gibi hastadan
sorumludur.
c)Konsültan hekim,
alanında bilimsel ve teknik bilgiye sahip
olmalıdır.
d)Konsültasyon
sonucunda, konsültasyonun gerekçesi ve sonuçları, açık ve anlaşılır
biçimde bir tutanak ile
belgelenir.
e)Konsültasyonun
sonuçlarından hastalar da yeterli ölçüde
bilgilendirilir.
f)Konsültasyonun
sonucunda hastanın tedaviyi yürüten hekimi ile konsültan hekimin
görüş ve kanaatleri arasında fark olur ve hasta konsültan hekimin
önerilerini kabul ederse, hastanın tedaviyi yürüten hekimi tedaviyi
bırakabilir.
g)Konsültasyon istenen
hekim davete uymak
zorundadır.
Odaya
Bildirme
Yükümlülüğü:
Madde:20-
Hekim meslektaşları ile meslek uygulaması konusunda uzlaşmaz bir
anlaşmazlığa düştüğünde ya da tıp etiği açısından yanlış davranan
bir meslektaşının bu davranışını kasıtlı bir biçimde sürdürmesi
durumunda yerel tabip odasına konuyla ilgili bildirimde
bulunur.
DÖRDÜNCÜ
BÖLÜM
(Hekim-Hasta
İlişkileri)
Hasta
Haklarına
Saygı:
Madde:21-
Hekim hastasının sağlığı ile ilgili kararlar alırken; bilgilenme
hakkı, aydınlatılmış onam hakkı, tedaviyi kabul ya da red hakkı, vb.
hasta haklarına saygı göstermek
zorundadır.
Hekim Seçme
Özgürlüğü:
Madde:22-
Hasta, mevzuatın belirlediği kurallara, tıbbi uygulamanın
özelliklerine ve kurumun koşullarına göre hekimini seçmekte
özgürdür.
Muayenesiz
Tedavi
Yasağı:
Madde:23-
Hekim, acil vakalar gibi zorunlu durumlar dışında, hastasını bizzat
muayene etmeden tedavisine
başlayamaz.
Hasta
Üzerindeki Etkinin
Kullanımı:
Madde:24-
Hekim hasta üzerindeki etkisini tıbbi amaçlar dışında
kullanamaz.
Tedaviyi
Üstlenmeme veya Yarıda
Bırakma:
Madde:25-
Hekim, ancak tıbbi bilgisini gerektiği gibi uygulayamayacağına karar
verdiğinde ve hastasının başvurabileceği başka bir hekim bulunduğu
durumlarda, hastanın bakımını ve tedavisini üstlenmeyebilir veya
tedaviyi yarım bırakabilir. Yukardaki koşullarda tedaviyi bırakacak
hekim, bu durumu ve hastanın sağlığının tehlikeye düşmeyeceğini
hastaya veya yakınlarına anlatır ve onları tıbbi yardımla ilgili
başka olanaklar konusunda bilgilendirir. İkinci hekim bulunmadan
hekim hastasını bırakamaz. Hekim, tedaviyi üstlenen meslektaşına
hasta hakkındaki tüm bilgileri aktarmakla
yükümlüdür.
Aydınlatılmış
Onam:
Madde:26-
Hekim hastasını, hastanın sağlık durumu ve konulan tanı,
önerilen tedavi yönteminin türü, başarı şansı ve süresi, tedavi
yönteminin hastanın sağlığı için taşıdığı riskler, verilen ilaçların
kullanılışı ve olası yan etkileri, hastanın önerilen tedaviyi kabul
etmemesi durumunda hastalığın yaratacağı sonuçlar, olası tedavi
seçenekleri ve riskleri konularında aydınlatır. Yapılacak aydınlatma
hastanın kültürel, toplumsal ve ruhsal durumuna özen gösteren bir
uygunlukta olmalıdır. Bilgiler hasta tarafından anlaşılabilecek
biçimde verilmelidir. Hastanın dışında bilgilendirilecek kişileri,
hasta kendisi belirler. Sağlıkla ilgili her türlü girişim, kişinin
özgür ve aydınlatılmış onamı ile yapılabilir. Alınan onam, baskı,
tehdit, eksik aydınlatma ya da kandırma yoluyla alındıysa
geçersizdir.
Acil durumlar ile,
hastanın reşit olmaması veya bilincinin kapalı olduğu ya da karar
veremeyeceği durumlarda yasal temsilcisinin izni alınır. Hekim
temsilcinin izin vermemesinin kötü niyete dayandığını düşünüyor ve
bu durum hastanın yaşamını tehdit ediyorsa, durum adli mercilere
bildirilerek izin alınmalıdır. Bunun mümkün olmaması durumunda,
hekim başka bir meslektaşına danışmaya çalışır ya da yalnızca yaşamı
kurtarmaya yönelik girişimlerde bulunur. Acil durumlarda müdahale
etmek hekimin takdirindedir. Tedavisi yasalarla zorunlu kılınan
hastalıklar toplum sağlığını tehdit ettiği için hasta veya yasal
temsilcisinin aydınlatılmış onamı alınmasa da gerekli tedavi
yapılır.
Hasta vermiş olduğu
aydınlatılmış onamı dilediği zaman geri
alabilir.
Bilgilendirilmeme
Hakkı:
Madde:27-
Hasta hastalığı konusunda bilgilendirilmek istemediğini belirtmişse,
hekimin bilgi vermesi gerekmez. Ailenin haberdar edilmesi hastayla
görüş birliğine varılarak yapılmalıdır. Bilinçsiz durumdaki hastalar
için, yakınlarının bilgilendirilip bilgilendirilmemesine hekim karar
verir.
Terminal
Hastalara
Yardım:
Madde:28-
Hekim, terminal dönemdeki hastalara her türlü insani yardımı
yapmaya, insan onuruna yaraşır koşulları sağlamaya ve çekilen acıyı
olabildiğince azaltmaya
çalışır.
Ücret:
Madde:29-
Hasta ücret konusunda önceden hekimden bilgi alabilir. Hekim, tüm
muayene, tetkik, tıbbi ve cerrahi girişimlerde meslek örgütünün
belirlediği taban ücretin altında bir ücret alamaz. Hekimin,
meslektaşları ile meslektaşlarının eşleri ve bakmakla yükümlü
olduklarından muayene ve tedavi için –masraflar dışında- ücret
almaması
uygundur.
Gereksiz
Harcama Yaptırma
Yasağı:
Madde:30-
Hekim, hastasının parasal durumu ne olursa olsun, kesin zorunluluk
olmadıkça pahalı ilaçlar ve yöntemler öneremez, hastaya gereksiz
harcamalar yaptıramaz ve yararı olmayacağını bildiği bir tedaviyi
veremez.
Hastayla
İlgili Bilgilerin Hastaya Verilmesi ve
Kullanımı:
Madde:31-
Hasta dosyalarındaki bilgilerin geniş bir özeti ile bilgi ve
belgelerin örnekleri, isteği durumunda hastaya verilir. Hekim, yasal
zorunluluk olmadıkça, bu bilgileri başkasına veremez. Hekim,
hastanın kimlik bilgilerini saklı tutmak koşuluyla, bu bilgileri
dosya üzerinden yapacağı araştırmalarda
kullanabilir.
Rapor
Düzenleme:
Madde:32-
Hekim, bizzat muayene ve tedavi ettiği hastasına gerekli gördüğünde
hastalıkla ilgili rapor verir. Bu raporda tıbbi gerekçelere bağlı
olarak istirahat, tedavi şekli, diyet, çalışma koşulları gibi hasta
için gerekli geçici ya da kalıcı bilgiler ve hekimin önerileri
bulunur.
BEŞİNCİ
BÖLÜM
(Hekim ve
İnsan
Hakları)
Uluslararası
Sözleşmelere Uyma
Zorunluluğu:
Madde:33-
Her hekim, başta İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi olmak üzere tüm
insan hakları belgelerine ve hekimlikle ilgili ortak kurallara
uymakla
yükümlüdür.
İşkenceye
Yardım
Yasağı:
Madde:34-
Hekim, tıbbi bilgi ve becerisiyle, işkence ve benzeri uygulamalara
katılamaz, yardımcı olamaz, gerçeğe aykırı rapor düzenleyemez.
İşkence iddiası olan olgularla karşılaşan hekim, mesleki bilgi ve
becerilerini gerçeğin ortaya çıkarılması için
kullanır.
Tutuklu ve
Hükümlülere Verilecek Tıbbi
Yardım:
Madde:35-
Tutuklu ve hükümlülerin muayenesi de öteki hastalarınki gibi,
kişilik haklarına saygılı, hekimlik sanatını uygulamaya elverişli
koşullarda yapılır ve onların gizlilik hakları korunur. Hekimin, bu
koşulların sağlanması için ilgililerden istekte bulunma hakkı ve
sorumluluğu vardır. Muayene sonucu düzenlenecek belge veya
raporlarda hekimin adı, soyadı, diploma numarası ve imzası mutlaka
bulunur. Belge ve raporun bir örneği kişiye verilir. Belge ve rapor
baskı altında yazılmış ise, hekim bu durumu en kısa zamanda meslek
örgütüne
bildirir.
Tutuklu ve
Hükümlülerin Tıbbi Yardımı
Reddetmesi:
Madde:36-
Hekim, muayene ve tedavi olanaklarını bilinçli olarak reddeden
tutuklu ve hükümlülere bu davranışlarının sonuçlarının neler
olabileceğini açıklar. Zorla muayene ve tedavi yolunu deneyemez,
öneremez.
Ölüm Cezasına
Etkin Katılım
Yasağı:
Madde:37-
Hekim, hiçbir zaman ölüm cezasının infazında bulunamaz, infaza
yardımcı olamaz, ölüm cezası uygulamasında tıbbi hizmet
veremez.
Olağanüstü
Durumlar ve
Savaş:
Madde:38-
Hekim, olağanüstü durumlar ve savaşta, evrensel nitelikteki tıbbi
etik kurallarını yansızlıkla uygular. Hasta ve yaralı sayısının
çokluğu nedeniyle, herkese gerekli tıbbi yardımın verilemediği
koşullarda, hekim, tedavi olasılığı yüksek olan ağır vakalara
öncelik verir.
Cinsel
İlişki
Muayeneleri:
Madde:39-
Hekim, savcılıklar ve mahkemeler dışında kalan kişi ve kurumlardan
gelen cinsel ilişki muayene istemlerini dikkate alamaz. Hekim
ilgilinin veya ilgili reşit değilse, veli veya vasisinin
aydınlatılmış onamı olmadıkça cinsel ilişki muayenesi
yapamaz.
ALTINCI
BÖLÜM
(Tıbbi
Araştırmalar ve Yayın
Etiği)
İnsan
Üzerinde
Araştırma:
Madde:40-İnsan
üzerinde yapılacak klinik, deneysel ya da epidemiyolojik
araştırmalar, gerek ilaç gerek cerrahi yöntem araştırmaları olsun,
bilimsel bilgi birikimine katkıda bulunabilmek amacıyla yerel etik
kurullardan geçmek koşuluyla yapılır. İnsan üzerinde yapılan tüm
araştırmalar, bilimsel ve mesleki yönden yeterli ve yetkin kişiler
tarafından yürütülür. Araştırmanın sorumluluğu tümüyle araştırmacıya
aittir.
Deneğin
Bilgilenmesi ve Aydınlatılmış
Onamı:
Madde:41-İnsan
üzerinde yapılan araştırmalarda her deneğe araştırmanın amacı,
yöntemleri, beklenen yarar ve olası yan etkileri hakkında, deneğin
anlayabileceği dilde ve biçimde yeterli bilgi verilmesi zorunludur.
Deneğe, çalışma başladıktan sonra isterse araştırmaya katılmaktan
vazgeçebileceği ve onamını geri alabileceği, ancak bu nedenle daha
sonraki tedavisinin ve takibinin aksamayacağı anlatılır.
Bilgilendirme sonrasında deneğin konuyu yeterince anlayıp anlamadığı
değerlendirilir.
Araştırma hakkında
yeterli bilgilendirme sağlandıktan sonra, deneğin yazılı onamı
alınır. Bu onam, deneğin özgür iradesine
dayanmalıdır.
Reşit ve
Mümeyyiz Olmayanların
Durumu:
Madde:42-
Reşit ve/veya mümeyyiz olmayan kişiler yönünden veli veya vasisinin
aydınlatılmış onamı
gerekir.
Deneğin
Korunması:
Madde:43-
İnsan üzerinde yapılan tıbbi araştırmalarda deneğin yaşamı, bedensel
ve zihinsel bütünlüğü ile sağlığı her zaman toplumsal veya bilimsel
çıkarların üzerinde
tutulur.
Deneğin özel yaşamına
saygı gösterilmesi ve kişisel bilgilerin gizliliği sağlanır.
Bilimsel araştırma ve yayınlar ile akademik-bilimsel amaçlı
sunuşlarda deneğin kimliği gizli
tutulur.
Bir tıbbi araştırmada,
beklenen katkı ne olursa olsun, denek için ciddi bir tehlike şüphesi
doğduğunda araştırma
durdurulur.
Araştırmanın giderleri
deneğe, yakınlarına ya da sosyal güvenlik kurumuna
yansıtılamaz.
Yayın
Etiği:
Madde:44-
Hekim, araştırma verilerini değerlendirirken ve yayına hazırlarken
bilimsel gerçekleri yansıtmalıdır. Çalışmaya fiilen katılmamış
kişilerin adları o yayında yer alamaz. Kaynak göstermeden ve izin
almadan başkalarına ait veriler, olgular ve yazılı eserler
kullanılamaz.
YEDİNCİ
BÖLÜM
(Çeşitli
Hükümler)
Hüküm
Bulunmayan
Durumlar:
Madde:45-
Bu kurallarda yer almayan durumlarla karşılaşıldığında, hekim, genel
etik ilkelere, ulusal düzenlemelere, uluslararası düzeydeki bildirge
ve sözleşme hükümlerine
uyar.
Disiplin
Kovuşturması:
Madde:46-
Hekimler bu kurallar bütünü hükümlerine aykırı davranışlarda
bulunduklarında, 6023 Sayılı Türk Tabipleri Birliği Yasası'na göre
tabip odaları yönetim kurulları tarafından onur kurullarına sevk
edilirler. Hekimlerin disiplin soruşturmasına uğraması, haklarında
ayrıca hukuki veya cezai takibat yapılmasına engel
değildir.
Yürürlük:
Madde:47-
Bu kurallar bütünü Türk Tabipleri Birliği Büyük Kongresi'nde kabul
edilip, Türk Tabipleri Birliği yayın organlarından birinde
yayımlandıktan bir ay sonra yürürlüğe girer ve Türk Tabipleri
Birliği Merkez Konseyi ve tabip odaları tarafından yürütülür.
