Buluş,  Patent,  Patent Çeşitleri ve Faydalı Model

Buluş Nedir?
Buluş, tarım dahil sanayideki herhangi bir teknik sorunun çözümüdür.Buluş, daha önce bulunmayan bir şeyin, insanın düşünce çabası ile geliştirilmesidir. Buluş, teknoloji alanında belirli bir sorunun çözümüne ilişkin yeni teknik çözümlerdir.

Patent Nedir?
Patent, buluş sahibinin buluş konusu ürünü belirli bir süre üretme, kullanma, satma veya ithal etme hakkıdır. Aynı zamanda, bu hakkı gösteren belgeye de Patent Tescil Belgesi denir.

Patentin Sağladığı Haklar:
Patent hakkı sahibi, buluşun yeri, teknoloji alanı ve ürünlerin ithal veya yerli üretim olup olmadığı konusunda herhangi bir ayırım yapmaksızın patent hakkından yararlanır.

Patent sahibinin, üçüncü kişiler tarafından izinsiz olarak patent konusu ürünün üretilmesi, satılması, kullanılması veya ithal edilmesi veya bu amaçlar için kişisel ihtiyaçtan başka herhangi bir nedenle olursa olsun elde bulundurulmasını önleme hakkı vardır.

Patentten doğan hakkı tecavüze uğrayan patent sahibinin, mahkemeden bulanabileceği taleplerden bazıları şunlardır:

Patentten doğan haklara tecavüz fiillerinin durdurulması talebi;

Tecavüzün giderilmesi ve maddi ve manevi zararın tazmini talebi;

Patentten doğan haklara tecavüz suretiyle üretilen veya ithal edilen ürünlere, bunların üretiminde doğrudan doğruya kullanılan araçlara ve patente bağlı bir usulün kullanımını sağlayan araçlara el konulması talebi;

Patentten doğan haklara tecavüzün devamını önlemek üzere tedbirlerin alınması istenebilir.

Patent Korumadan Yararlanacak Kişiler:
Patent korumasından, Türkiye Cumhuriyeti sınırları içinde ikametgahı olan veya sınai veya ticari faaliyette bulunan gerçek veya tüzel kişiler veya Paris Anlaşması hükümleri dahilinde başvuru hakkına sahip kişiler yararlanır.
        
Ayrıca, Türkiye Cumhuriyeti uyruğundaki kişilere kanunen veya fiilen patent ve/veya faydalı model belgesi koruması tanıyan devletlerin uyruğundaki gerçek veya tüzel kişilerde, karşılıklılık ilkesi uyarınca Türkiye'de patent ve/veya faydalı model belgesi korumasından yararlanır.

Türkiye’de İki Çeşit Patent Sistemi Vardır:
Türkiye’de biri incelemesiz; diğeri incelemeli olmak üzere iki çeşit patent sistemi vardır. 

İncelemeli sistem; araştırma ve inceleme safhalarını kapsamaktadır. İşlemler daha uzun sürmekte, ancak incelemeli patent, başvurunun patentlenebilirlik kriterlerine sahip olup olmadığını gösteren bir inceleme raporuna dayanarak verildiği için 20 yıllık bir koruma elde edilmektedir. 

İncelemesiz sistem;  sadece araştırma safhasına sahip olup, ülkemizde mali kaynakları kısıtlı olan buluş sahiplerine ucuz, süratli ve 7 yıllık bir koruma sağlanmaktadır. İncelemesiz patent için koruma süresi sona ermeden inceleme talep edilirse bu süre 20 yıla tamamlanarak incelemeli patente dönüştürülebilmektedir.

Bir Buluşun Patent Verilerek Korunabilmesi İçin Gereken Özellikler :
Yenilik; başvuru yapılmadan önce başkaları tarafından yazılı, sözlü ya da uygulanarak açıklanmamış olmak anlamında mutlak yeniliktir. 

Tekniğin bilinen durumunun aşılması; konuda uzman bir kişinin kolayca düşünüp uygulamaya koyamayacağı nitelik anlamındadır.

Sanayiye uygulanabilirlik; buluşun tümüyle kuramsal olmak yerine pratiğe uygulanabilir özellik taşıması demektir. 

Patent Verilemeyecek Konular ve Buluşlar 
Aşağıda sayılanlar buluş niteliğinde olmadıkları için patent verilerek korunamazlar:

Keşifler, bilimsel teoriler, matematik metotları, 

Zihni, ticari ve oyun faaliyetlerine ilişkin plan, usul ve kurallar, 

Edebiyat ve sanat eserleri, bilim eserleri, estetik niteliği olan yaratmalar, 

Bilginin derlenmesi, düzenlenmesi, sunulması ve iletilmesi ile ilgili teknik yönü bulunmayan usuller, 

İnsan ve hayvan vücuduna uygulanacak teşhis ve tedavi usulleri ile cerrahi usuller.( Bu usullerin herhangi birinde kullanılan terkip ile bunların üretim usulleri hariçtir) 

Konusu kamu düzenine veya genel ahlaka aykırı olan buluşlar, 

Bitki veya hayvan türleri veya önemli ölçüde biyolojik esaslara dayanan bitki veya hayvan yetiştirilmesi usulleri. 

Faydalı  Model Nedir?
Türkiye’de ve dünyada yeni olan, sanayiye uygulanabilen buluşların sahiplerine 10 yıl süre ile bu buluş konusu ürünü üretme ve pazarlama hakkının tanınmasıdır.

Yenilik: Başvuru tarihinden önce, Türkiye içinde veya dünyada herkesin ulaşabileceği şekilde yazılı olarak veya bir başka yolla açıklanmış veya yöresel veya ülke çapında kullanılmamış olmalıdır.

Sanayiye uygulanabilirlik: Tarım dahil sanayinin herhangi bir dalında üretilebilir veya kullanılabilir nitelikte olmalıdır.

Faydalı modelde araştırma ve inceleme safhaları yoktur. Bu yüzden daha kısa sürede alınabilir ve daha az masraflıdır. Özellikle bu yolla küçük ve orta ölçekli sanayi kuruluşları ile araştırma kuruluşlarının buluşlarını korumaları kolaylaştırılmaktadır.

Bir buluşun Faydalı Model Verilerek Korunabilmesi İçin Gerekli Özellikler : Yenilik; başvuru yapılmadan önce başkaları tarafından yazılı, sözlü ya da uygulanarak açıklanmamış olmak anlamında mutlak yeniliktir.

Sanayiye uygulanabilirlik; buluşun tümüyle kuramsal olmak yerine pratiğe uygulanabilir özellik taşıması demektir.

Faydalı Model Belgesi ile Korunamayacak Buluşlar ve Konular:
Yukarıda patent verilemeyeceği belirtilen konuların yanısıra, usuller ve bu usuller sonucunda elde edilen ürünler ile kimyasal maddeler hakkında da faydalı model belgesi verilmez.

Patent ve Faydalı Model Arasındaki Farklar:
Faydalı Modelde, tekniğin bilinen durumunun aşılması kriteri aranmaz, 

Koruma süreleri farklıdır, incelemeli patent için 20. incelemesiz patent için 7, faydalı model için 10 yıldır.  

Araştırma ve inceleme işlemlerinin olmaması nedeniyle patent verilmesine oranla faydalı model belgesinin verilmesi, hem zaman hem de masraf açısından daha elverişlidir. 

Patent ve Faydalı Model belgesi koruma süreleri kaç yıldır?

İncelemeli patent 20 yıl, 

İncelemesiz patent 7 yıl, 

Faydalı model belgesi 10 yıl, 

Süreyle korunur. Koruma süresi sona eren Patent ve Faydalı Modeller halka maal olur.

Patent ve Faydalı Model Başvurusu İçin  Gerekli Belgeler:
Tarifname; Burada buluş konusu, ilgili olduğu teknik saha, tekniğin bilinen durumu, buluşun çözümünü amaçladığı teknik problemler, teknik resimlere ait açıklamalar ve buluşun sanayiye uygulanma biçimi detayları ile belirtilmelidir.

Özet; Buluşa ait teknik bilginin özünü içermelidir

İstemler; İstemlerde buluşun Patentle veya Faydalı Modelle korunması istenilen unsurları tanımlanmalıdır.

Türkiye’de Patent Alınınca Buluş Türkiye Dışında Korunmaz
Patent koruması ulusaldır. Buluş sadece başvuru yapılan ülkenin yasal düzenlemelerine göre korunmaktadır. Türkiye’de aldığınız patent sizi yurtdışında korumaz. Fakat isterseniz patentinizi başka ülkelerde de tescil ettirebilirsiniz. Buna ilişkin kolaylık sağlayan uluslar arası anlaşmalar mevcuttur. (Paris Sözleşmesi, Avrupa Patent Sözleşmesi)

Kaynak: www.turkpatent.gov.tr