Patent olgusunu ele almadan önce, buluşun ne olduğunu tanımlamak gerekiyor. Basit bir tanımlamayla, buluş, ‘teknik bir sorunu çözerken geçilen her aşama sonunda elde edilen yöntem veya bu yöntem sonucunda ortaya çıkan ürünlerin oluşumunu sağlayan fikirler olup, daha önce bulunmayan bir şeyin, insanın düşünce çabası ile geliştirilmesi’ anlamına geliyor. Yani buluşu, teknoloji alanında belirli bir sorunun çözümüne ilişkin yeni teknik çözümler olarak tanımlamak mümkün.

Patent ise, sanayi alanında uygulanabilir bir buluşun sahibine, bir kamu kurumu tarafından verilen ve bu buluşun belirli bir süre kendisinin izni olmaksızın başkalarınca kullanılmasını engelleme hakkı tanıyan bir belge. Bu belge, hak sahibine belirli bir süre için buluşun başkalarınca üretilmesi, kullanılması, satışı ve ithalini engelleme hakkı sağlıyor. Buluşların korunması ulusaldır, yalnızca başvuru yapılan ülkenin yasal düzenlemelerine göre korunur.

Bütün ülkelerin yasal düzenlemelerinde, buluşların patentle korunabilmesi için 3 temel koşul; yeni olması, bir buluş basamağını içermesi (tekniği bilinen durumunun aşılması) ve sanayi sektörüne uygulanabilir olması özellikleri aranıyor. Yenilik, başvuru yapılmadan önce başkaları tarafından yazılı, sözlü ya da uygulanarak açıklanmamış olması anlamını taşıyor. Tekniğin bilinen durumunun aşılması kriteri ise ‘konuda uzman bir kişinin kolayca düşünüp uygulamaya koyamayacağı nitelik’ anlamında. Sanayi sektörüne uygulanabilirlik, buluşun tümüyle kuramsal olmak yerine pratiğe uygulanabilir özellik taşıması. Bu üç kriteri taşıyan buluşlar patent ile korunuyor.

Faydalı model ise, ‘Türkiye’de ve dünyada yeni olan, sanayi sektörüne uygulanabilen buluşların sahiplerine 10 yıl süre ile bu buluş konusu ürünü üretme ve pazarlama hakkının tanınması’ olarak tanımlanabilir. Ülkelerin yasalarına göre değişmekle birlikte, buluşlar; patent ile 20 yıl, faydalı model belgesi ile 10 yıl süreyle korunabilir. Patent ve faydalı model belgelerinin koruma süreleri uzatılamaz. Ancak, incelemesiz verilen patent için başvuru tarihinden itibaren 7 yıl içinde inceleme talebinin yapılması halinde, incelemeli sisteme geçiş yapılabilir ve inceleme sonucu olumlu olursa, koruma süresi 20 yıla uzatılır.

Patent ile faydalı model kıyaslandığında;   

• Faydalı modelde, tekniğin bilinen durumunun aşılması kriteri aranmaz,
• Koruma süreleri farklıdır,
• Faydalı model belgesine, ek faydalı model belgesi verilmez.  

Araştırma ve inceleme işlemlerinin olmaması nedeniyle patent verilmesine oranla faydalı model belgesinin verilmesi, hem zaman hem de masraf açısından daha elverişlidir.